Reçitativ (ital. recitatio) musiqi terminidir və intonasiya və ritm baxımından ifadəli nitqə yaxın olan bir vokal musiqi əsər formasını təsvir edir. Əslində, "reçitativ" sözü özü də italyan sözü olan "recitatio"dan götürülüb və "deklamasiya etmək" mənasını verir. Beləliklə, reçitativ, musiqinin dramaturgiyasında, xüsusilə opera, oratoriya və kantata kimi janrlarda, dialoq və ya narrasiyanı musiqili şəkildə təqdim etmək üçün istifadə olunan bir vasitədir.
Reçitativ, əsasən, melodiya cəhətdən az inkişaf etmiş, ritmik cəhətdən isə nisbətən sərbəstdir. Arianın (sərbəst melodiya ilə yazılmış geniş vokall əsər) aksinə, reçitativdə musiqi daha çox nitqin ifadəliliyini və intonasiyasını tamamlayır, onun üzərində qurulmur. Melodiya, adətən, əsasən bir neçə ton üzərində qurulur və hərəkət sürəti nitqin təbii axarına uyğun gəlir. Orkestr müşayiəti reçitativdə dəyişə bilir; bəzən minimal müşayiət olur (bas continuo), bəzən isə tam orkestr müşayiəti ilə müşahidə olunur.
Reçitativ iki əsas növə bölünür: reçitativ secco (quru reçitativ) və reçitativ accompagnato (müşayiətli reçitativ). Reçitativ secco adətən yalnız continuo (bas və çalğı alətləri) müşayiəti ilə ifa olunur və burada melodiya daha az inkişaf etmişdir. Reçitativ accompagnato isə tam orkestr müşayiəti ilə ifa olunur və melodiya daha ifadəli və inkişaf etmiş olur. Bu fərqlər, musiqi əsərinin dramatik və ya emosional tələblərinə uyğun olaraq seçilir.
Müxtəlif cümlələrdə işlənmə nümunələri:
- Opera tamaşasında tenorun ifa etdiyi reçitativ əsəri dinləyiciləri heyran etdi.
- Kompozitor reçitativi əsasən dramatik hissləri ifadə etmək üçün istifadə edib.
- Musiqi tarixində reçitativ əhəmiyyətli rol oynamışdır.
- Reçitativ secco ilə accompagnato arasındakı fərq müşayiətin varlığında və melodiyanın inkişafında özünü göstərir.