Protektorat (latıncadan gələn protectoratus sözündən – qoruma, himayə) bir dövlətin digər, daha güclü bir dövlət tərəfindən himayə edilməsi formasını ifadə edir. Bu himayə, zəif dövlətin müstəqilliyinin tam olmasa da, müəyyən dərəcədə məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Protektoratda, tabe olan dövlət öz daxili işlərini idarə etməkdə müəyyən dərəcədə müstəqilliyini qoruyub saxlaya bilsə də, xarici siyasətdə, hərbi sahədə və ya digər əhəmiyyətli məsələlərdə güclü dövlətin nəzarəti və təsiri altında olur.
Tarix boyu müxtəlif protektorat formaları mövcud olmuşdur. Bəzi hallarda, güclü dövlət tabe dövlətin hökumətini və inzibatını tam olaraq idarə edir, özünün təyin etdiyi rəsmiləri yerləşdirirdi. Digər hallarda isə nəzarət daha yumşaq, gizli formada həyata keçirilir, məsələn, maliyyə yardımı və ya hərbi dəstək vasitəsilə təsir göstərilirdi. Protektoratlar həm müstəmləkəçilik dövründə, həm də müstəqillik qazanan ölkələrin hələ də xarici təsirlərə qarşı zəif olduqları dövrlərdə geniş yayılmışdır.
Protektorat, müstəmləkəçiliklə müqayisədə daha yumşaq bir tabeliyət forması kimi qəbul edilə bilsə də, əslində tabe dövlətin suverenliyini məhdudlaşdırır və onun xarici siyasətini, hətta bəzən daxili işlərini də güclü dövlətin maraqlarına uyğunlaşdırır. Ona görə də protektorat statusu, tam müstəqilliyə sahib olmayan dövlətlərin siyasi və iqtisadi asılılığını ifadə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Birinci Dünya Müharibəsindən sonra bir çox ölkələr müttəfiq dövlətlərin protektoratı altında qaldılar.
- Bu kiçik ada dövləti uzun illər böyük bir imperiyanın protektoratı altında olmuşdur.
- Tarix boyu protektoratlar, əsasən güclü dövlətlərin öz geosiyasi maraqlarını təmin etmək üçün istifadə etdikləri bir vasitə olmuşdur.