Proletarlaşdırma sözü "proletarlaşdırmaq" felindən törəmiş bir isimdir. Əsas mənası, əhalinin müəyyən bir qismini proletar sinfinə çevirmək, yəni sahibsiz, əmlakı olmayan, əmək gücü ilə yaşamağa məcbur olan kəslər halına salmaq prosesidir. Bu proses, adətən, sosial-iqtisadi amillərlə, məsələn, torpaq mülkiyyətinin məhv edilməsi, sənayeləşmənin sürətli inkişafı nəticəsində kənd təsərrüfatından kütləvi miqrasiya və ya digər iqtisadi siyasətlərlə əlaqələndirilir. Proletarlaşdırma, tez-tez siyasi və ideoloji məqsədlər üçün istifadə olunur; məsələn, əhalinin siyasi baxımdan müəyyən bir ideologiyaya bağlı olan bir sinifə çevrilməsini təmin etmək üçün.
Lüğətlərdə verilən qısa izah, proletarlaşdırmanın mahiyyətini tam əks etdirməyə bilər. Çünki bu proses sadəcə əmlakdan məhrum etməkdən daha mürəkkəbdir. Proletarlaşdırma, həm də sosial statusun, həyat tərzinin, mədəni dəyərlərin və hətta psixologiyanın dəyişməsini əhatə edir. Bu proses zamanı insanlar öz ənənəvi həyat tərzlərindən məhrum olurlar və yeni, bəzən də çətin sosial mühitə uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalırlar. Bu uyğunlaşma prosesi bəzən ciddi sosial və psixoloji problemlərə səbəb ola bilər.
Sözün mənşəyi rus dilindəki "пролетаризация" sözündəndir. "Пролетарий" sözü isə latın dilindən götürülmüşdür və "uşaq doğan" mənasını verir. Qədim Romada "proletarius" adlananlar dövlətə yalnız övlad yetişdirməklə xidmət edən şəxslər idilər. Sonradan bu termin əmək gücü ilə yaşayan, başqa gəliri olmayan insanları ifadə etməyə başlamışdır. Beləliklə, "proletarlaşdırma" termini tarixi kökləri ilə zəngin bir termindir və yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial-siyasi prosesləri əhatə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Sənayenin sürətli inkişafı kənd əhalisinin proletarlaşdırılmasına səbəb oldu.
- Sovet dövründə kənd təsərrüfatının kollektivləşdirilməsi geniş miqyaslı bir proletarlaşdırma siyasəti idi.
- Proletarlaşdırma nəticəsində milyonlarla insan şəhərlərə köç etdi və ağır əmək şəraitində işləməyə məcbur oldu.
- Tarix proletarlaşdırmanın müxtəlif üsullarının və nəticələrinin təhlilini tələb edir.