izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Pristav sözü rus dilindən (пристав) gəlmişdir və köhnə rus dilində "qoyulmuş", "təyin edilmiş" mənasını verir. İnqilabdan əvvəlki Rusiya imperiyasında isə bu söz müəyyən bir əraziyə məsul olan və inzibati-polis funksiyalarını yerinə yetirən vəzifəli şəxsi bildirirdi. Yerli əhali ilə hökumət arasında vasitəçi rolunu oynayan pristav, kəndlərdə qayda-qanunun qorunması, vergilərin yığılması, həmçinin müxtəlif inzibati işlərin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayırdı. Onların səlahiyyətləri geniş olmaqla yanaşı, həm də müəyyən dərəcədə özbaşınalığa yol açırdı.

Pristavın səlahiyyətləri onun xidmət etdiyi əraziyə və onun vəzifəsinin xüsusiyyətlərinə görə dəyişirdi. Bəzi hallarda o, sadəcə olaraq polis funksiyalarını yerinə yetirir, bəzi hallarda isə daha geniş səlahiyyətlərə malik olurdu, məsələn, məhkəmə işlərində iştirak edir, əmlak mübahisələrini həll edir və s. Sözün özündə "qoyulmuş", "təyin olunmuş" mənası onun yuxarı instansiya tərəfindən təyin olunduğunu və onlara hesabat verməli olduğunu göstərir.

Misal olaraq verilən şeir parçasında "Pristav, naçalnik gələndə kəndə; Obanı, oymağı vururlar bəndə" misrası pristavın səlahiyyətli şəxs kimi kənddə hökmranlığını və hətta zorakılığa əl ata bilmə imkanını əks etdirir. "Naçalnik" yuxarı rütbəli məmurun gəlişi pristavın fəaliyyətinə nəzarətin olduğunu göstərir. "Obanı, oymağı vururlar bəndə" ifadəsi isə pristavın köməyi ilə əhalinin cəzalandırılmasına işarədir.

Müasir Azərbaycan dilində "pristav" sözü daha çox tarixi kontekstdə işlədilir və özünün əvvəlki mənasını, yəni inzibati-polis funksiyalarını yerinə yetirən yerli rəis mənasını qoruyub saxlayır. Lakin bəzən məcazı mənada, sərt, özbaşınalıq edən insana nəzərən də işlədilə bilər.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz