izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Plüralizm (lat. pluralis - çoxluq) termini bir çox sahədə istifadə olunan mürəkkəb və çoxşaxəli bir anlayışdır. Əsasən iki əsas mənası vardır:

1. Fəlsəfi Plüralizm: Bu mənada plüralizm, dünyanın əsasında tək və vahid bir mənəvi prinsipin deyil, müxtəlif, müstəqil və bir-birinə zidd ola bilən mənəvi, siyasi, epistemoloji (bilik nəzəriyyəsi) və ya ontoloji (varlıq nəzəriyyəsi) prinsiplərin mövcudluğunu qəbul edən bir fəlsəfi təlimdir. Bu prinsiplər arasında hər hansı birinin üstünlüyü iddia edilmir; əksinə, onların qarşılıqlı təsiri və rəqabəti insan həyatının və cəmiyyətin şəkillənməsində mühüm rol oynayır. Bu mənada plüralizm, monizmin (tək əsaslılığın) əksidir. Misal olaraq, dəyər plüralizmi, etik plüralizm, dini plüralizm göstərilə bilər.

2. Siyasi və Sosial Plüralizm: Bu daha geniş yayılmış mənasıdır və müxtəlif fikirlərin, inancların, maraq qruplarının, siyasi partiyaların və ya mədəniyyətlərin birgə mövcudluğunu və qarşılıqlı təsirini ifadə edir. Bu mənada plüralizm, cəmiyyətdə müxtəlif qrupların səsini eşitmək və onların hüquqlarını qorumaq üçün demokratik idarəetmə sistemlərinin vacibliyini vurğulayır. Bu, sərbəst ifadə azadlığına, çoxpartiyalılığa, mətbuat azadlığına və mülki cəmiyyətin inkişafına dayaqlanır. Burada əsas vurğu, bu müxtəlif qruplar arasında tolerantlığın və qarşılıqlı hörmətin yaradılmasıdır. Bu yanaşmada, hər bir qrupun öz fikrini, baxışını, marağını və ya inanclarını sərbəst ifadə etmə hüququ vardır, lakin bu hüquq başqalarının hüquqlarını məhdudlaşdırmamalıdır.

Qısaca, plüralizm, həm fəlsəfi, həm də siyasi-sosial səviyyədə müxtəlifliyin qəbul edilməsi və qorunmasını ifadə edir. Bir məsələyə dair müxtəlif rəylərin olması, sadəcə plüralizmin bir əlamətidir, əsas mahiyyətini isə müxtəlif fikirlərin sərbəst mövcudluğu və qarşılıqlı təsiri təşkil edir. Plüralizmin tam reallaşması mükəmməl tolerantlıq, qarşılıqlı hörmət və demokratik institutların güclü olması ilə bağlıdır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz