izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Piyan sözü rus dilindən (пьяный - p'yanıy) gəlmişdir və əsas mənası "sərxoş" deməkdir. Lüğətlərdəki "kefli" mənası isə köhnəlmiş və ya daha az işlənən bir məna olaraq qalır. Çünki "kefli" sözü daha geniş bir məna kəsb edir və sadəcə içki səbəbindən yaranan xoş əhvali-ruhiyyəni deyil, ümumilikdə hər hansı bir səbəbdən yaranan yüksək əhvali-ruhiyyəni ifadə edə bilər. "Piyan" isə spesifik olaraq alkoqol qəbulu nəticəsində əmələ gələn sərxoşluq halını bildirir.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, rus dilindəki "пьяный" sözü qədim slavyan dillərindən gəldiyini görərik. Qədim slavyan dillərindəki qohum sözlərin sərxoşluqla bağlı mənalar ifadə etməsi, "piyan" sözünün mənasının tarixi köklərə malik olduğunu göstərir. Bu köklərdən biri də "p'yat" (пят) – beş rəqəmini bildirən kökdür. Bəzi dilçilər bunun içki qəbulundan sonra yaranan beş hissiyyatın pozulması ilə əlaqələndirir, baxmayaraq ki, bu əlaqə tamamilə dəqiq deyildir.

Aşıq Ələsgərin misrasında istifadə olunan "Piyan" sözü məhz sərxoşluq mənasında işlənir. "İçməmiş piyandı, itirib özün" misrası, şəxsin içki içmədən də sərxoş kimi davranmasının, özünü itirməsinin təsvirini verir. Bu, ya onun xarakterinin, ya da başqa bir səbəbin (məsələn, xəstəlik) nəticəsi ola bilər. Yəni burada "piyan" sözü məcazi mənada da işlənə bilər, ancaq əsas mənası hələ də sərxoşluqdur.

Müasir Azərbaycan dilində "piyan" sözü əsasən aşağılayıcı və ya qeyri-rəsmi üslubda işlənir. Daha rəsmi və ədəbi mətnlərdə "sərxoş", "məst" kimi sinonimlərdən istifadə etmək daha uyğundur. Məsələn:

  • O, gecə piyan eve qayıtmışdı. (qeyri-rəsmi)
  • O, gecə sərxoş evə qayıtmışdı. (rəsmi)

Beləliklə, "piyan" sözünün mənası və işlənmə sahəsi kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilsə də, əsas mənası rus dilindən götürülmüş "sərxoş" deməkdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz