Piroksilin (yun. pur – od və oxys – ağac) partlayıcı bir maddədir. Adından da göründüyü kimi, etimoloji kökü Yunan dilinə dayanır və "od ağacı" mənasını verir. Bu ad, piroksilinin odlu və ağacdan əldə edilən bir maddə olmasını əks etdirir. Əslində, piroksilin selülozanın nitrat turşusu ilə müalicəsi nəticəsində əmələ gələn bir nitrosellüloza növüdür. Fərqli nitratlaşma dərəcələrindən asılı olaraq, piroksilin müxtəlif xassələr göstərə bilər; məsələn, colloxylin (aşağı nitratlaşma dərəcəsi) daha az partlayıcıdır və lak və ya digər örtüklərin istehsalında istifadə olunur, halbuki daha yüksək nitratlaşma dərəcəsinə sahib olan piroksilin partlayıcı maddə kimi istifadə edilir.
Tarixən, piroksilin partlayıcı maddə kimi geniş yayılmışdı, xüsusilə də tüstüsüz barıtın tərkib hissəsi kimi. Bu, onun daha az tüstü əmələ gətirməsi və daha yüksək partlayış gücünə malik olması ilə əlaqədardır. Lakin, piroksilinin həssaslığı və qeyri-sabitliyi səbəbindən, müasir texnologiyalarda daha təhlükəsiz və etibarlı partlayıcı maddələr onun yerini tutmuşdur. Yüksək həssaslığı piroksilinin təsadüfi partlayış riskini artırır, buna görə də saxlama və işlətmə şərtləri çox ciddi olmalıdır.
Müasir dövrdə piroksilin partlayış işlərində daha az istifadə olunsa da, bəzi xüsusi tətbiqlərdə hələ də rol oynayır. Məsələn, bəzi sellofan və selyuloid istehsalında, eləcə də bəzi lak və boyaların hazırlanmasında istifadə olunur. Ancaq bu tətbiqlərdə piroksilinin aşağı nitratlaşma dərəcəli formalarından istifadə edilir, çünki yüksək nitratlaşma dərəcəli piroksilin partlayıcı xüsusiyyətlərinə görə təhlükəlidir.
Ümumiyyətlə, piroksilin tarixi və kimyəvi cəhətdən maraqlı bir maddədir. Onun partlayıcı xassələrinin kəşfi və tətbiqi partlayıcı maddələrin inkişafında əhəmiyyətli bir mərhələni təşkil edir. Lakin, təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlər onun geniş istifadəsini məhdudlaşdırır və müasir texnologiyalarda daha təhlükəsiz alternativlərlə əvəz olunur.