Pinəki sözü Azərbaycan dilində, əsasən şifahi nitqdə işlənən, köhnə və nadir sayıla biləcək bir sözdür. İzahlı lüğətlərdə qeyd edildiyi kimi, əsas mənası "oturmuş halda huşa getmək, yuxuya getmək, mürgüləmək" deməkdir. Lakin bu izah tam deyil və sözün ifadə etdiyi incə mənaları əhatə etmir.
Etimalogiyasına nəzər salsaq, "pinəki" sözünün "pinə" felindən törəmiş olması ehtimal olunur. "Pinə" mənası "sallanmaq, sarsılmaq, əyilmək" və ya "özündən getmək, ayıq olmaq halından çıxmaq" kimi təfsir edilə bilər. Bu baxımdan, "pinəki aparmaq (vurmaq)" ifadəsi, oturmuş vəziyyətdə, bədənin yüngül bir sallanma, əyilmə hərəkəti ilə müşayiət olunan yuxuya getmə prosesini ifadə edir. "Aparmaq" və ya "vurmaq" fellərinin buradakı işlənməsi, yuxunun insanı özü ilə aparmasını, bir növ qəfil və ya təbii bir şəkildə yuxuya qərq olmasını bildirir.
Buna görə də, "pinəki aparmaq" ifadəsinin mənasını daha dəqiq şəkildə belə ifadə edə bilərik: Oturmuş vəziyyətdə, bədənin yüngülcə sallanması və ya əyilməsi ilə müşayiət olunan, qəfil və ya təbii şəkildə yuxuya getmək; mürgüləmək; huşa getmək.
Cümlə içərisində necə işləndiyi nümunələri:
- "Axşam yorğunluğundan, kürsüdə oturub pinəki apardı." (Yəni, yuxuya getdi)
- "Qoca nənə ocağın yanında pinəki vurub, bir az dincəldi." (Yəni, qısa müddət mürgülədi)
- "Səhərki sərin havada, eləcə də oturduğu yerdə pinəki apardı." (Yəni, yüngül bir yuxuya getdi)
Qeyd etmək lazımdır ki, "pinəki" sözü müasir Azərbaycan dilində nadir hallarda işlənir və daha çox yaşlı nəslin nitqində rast gəlinir. Lüğətlərdə daha geniş təsvir edilməməsi, sözün şifahi nitqin spesifikasına aid olması və məhdud yayılma sahəsinə bağlıdır.