Pilyastr (fr. pilastre) sözü memarlıq terminidir və divar səthinə bərkidilmiş, sütuna bənzər şaquli çıxıntı deməkdir. Fransız dilindən götürülmüşdür və orada da eyni mənaya malikdir.
Pilyastrlar əsasən estetik məqsədlər üçün istifadə olunur və divarın düz səthini zənginləşdirir, həmçinin memarlıq kompozisiyasına ritm və harmoniya gətirir. Onlar həm struktur rol oynaya bilər, həm də sadəcə bəzək elementi kimi tətbiq oluna bilər. Struktur funksiyası olduqda, pilyastrlar yük daşıyıcı element kimi divarın gücünü artırır və üst qatın ağırlığını daha yaxşı paylayır.
Pilyastrların sütunlardan fərqli olaraq, əsasən, divara bitişik olması və sütun başlığı və ayağı kimi spesifik detalların daha sadə və ya ümumiləşdirilmiş şəkildə təsvir olunması ilə seçilir. Sütunlar adətən dörd tərəfdən sərbəst dayanır, halbuki pilyastrlar yalnız bir tərəfdən sərbəstdir, digər tərəfi divara bitişikdir. Həmçinin pilyastrlar sütunlara nisbətən daha az nazik və hündür olur.
Pilyastrların formaları və bəzəkləri müxtəlif memarlıq üslublarından asılı olaraq dəyişir. Misal üçün, klassik üslublarda ion, dor və korinf pilyastrları rast gəlinir ki, bu da onların sütunlara oxşar detallarla bəzədilməsindən irəli gəlir. Müasir memarlıqda isə pilyastrlar daha sadə və funksional ola bilər.
Cümlədə nümunələr:
- Divarın hər iki tərəfində gözəl yonulmuş pilyastrlar var idi.
- Memar binanın fasadına zərif pilyastrlar əlavə etməklə onu daha cəlbedici etdi.
- Qədim məbədin dağıntılarında hələ də möhkəm pilyastrlar qalmışdı.
- Pilyastrların üzərindəki bəzək elementləri binanın tarixini əks etdirirdi.