Pilətə (is. [rus. плита]): Azərbaycan dilinə rus dilindən ("плита" – lövhə, plitə) daxil olmuş bir sözdür. Əsasən, neft məhsullarından (ağ neft) istifadə edən, fitil vasitəsilə yanan və üstündə xörək bişirmək, eləcə də məkanı qızdırmaq üçün istifadə olunan bir növ sadə ocaqdır. Kerosinlə işləyən variantları da mövcud olduğundan "kerosin pilətəsi" kimi də adlandırılır. Lüğətlərdə sadəcə "kerosinka" kimi qeyd olunmasına baxmayaraq, "pilətə" termini daha geniş məna daşıyır və yalnız kerosinlə işləyən cihazları deyil, digər maye yanacaqlarla (məsələn, ağ neft) işləyən oxşar qurğuları da əhatə edir.
Pilətənin əsas hissələri yanacaq qabından, fitil mexanizmindən və bişirmə səthindən ibarətdir. Yanacaq qabına tökülən maye yanacaq fitil vasitəsilə yandırılır və istilik bişirmə səthinə ötürülərək xörəyin bişirilməsini təmin edir. Quraşdırılma üsulundan asılı olaraq, divarlara bərkidilən və ya yerə qoyulan variantları mövcuddur.
Tarixi konteksdə pilətə, xüsusilə elektrik enerjisinin və təbii qazın geniş yayılmadığı dövrlərdə, kənd yerlərində və şəhərin ətraf qəsəbələrində məşhur ev əşyaları olmuşdur. Bu cihazların sadəliyi və əlçatanlığı onların geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Müasir dövrdə isə daha müasir və təhlükəsiz bişirmə qurğularının yayılması ilə pilətələr əsasən köhnəlmiş və tarixi əhəmiyyət daşıyan cihazlar kimi qalır. Lakin bəzi kənd yerlərində hələ də istifadə olunur.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Babam hələ də köhnə pilətədə nahar bişirir.
- Qışda evi qızdırmaq üçün kerosin pilətəsindən istifadə edirdik.
- Köhnə pilətənin üstündəki qazan qaynayırdı.
- Evimizdə elektrik olmadığı üçün pilətə ilə qida bişirirdik.