izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Pəyə sözü Azərbaycan dilində əsasən heyvan saxlamaq üçün istifadə edilən, adətən, sadə və kiçik ölçülü bir qapalı yer deməkdir. Lüğətlərdə "tövlə" kimi tərcümə olunsa da, "pəyə" daha çox kiçik ölçülü, sadə, bəzən müvəqqəti inşa edilmiş heyvan sığınacağını ifadə edir. Tövlə isə daha böyük, daha möhkəm və daha çox heyvanın saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş bir quruluşdur. Beləliklə, "pəyə" sözü "tövlə" sözünün sinonimi olsa da, məna çalarında fərqlər vardır.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, türkcə köklərə malik olduğunu görərik. "Pəyə"nin "pəy" kökündən törədiyi ehtimal olunur. "Pəy" sözü müxtəlif dillərdə müxtəlif mənalarda istifadə olunur; məsələn, qoruyucu qabıq, örtük kimi mənaları da vardır. Bu mənalardan çıxış edərək "pəyə" sözünün əsas mənasının "qoruyucu, örtülü yer" olduğunu düşünmək olar. Heyvanların qorunması üçün inşa edilən qapalı yerin bu adla adlandırılması da məhz buradan irəli gəlir.

Cəlil Məmmədquluzadənin misalında göstərildiyi kimi, "pəyə" sözü əsasən kənd həyatında, sadə insanların dilində işlənir. "Məmmədhəsən əmi, tez oğlanı göndər, pəyədən eşşəyi çıxartsın…" cümləsində "pəyə" sözü kiçik ölçülü, sadə bir eşşək sığınacağını təsvir edir. Bu cümlədə "pəyə"nin daha çox köhnəlmiş, regional leksikaya aid bir söz olduğu da görünür. Müasir Azərbaycan ədəbi dilində daha az işlənsə də, xalq dilində, xüsusilə kənd ərazilərində hələ də istifadə olunur.

Qısacası, "pəyə" sözü "tövlə" sözünün daha kiçik miqyaslı, sadə, bəzən müvəqqəti və regional bir sinonimidir. Onun mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilsə də, əsas mənası heyvanların saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş kiçik və sadə bir qapalı yerdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz