Pəncəkeş (fars. پنجهکش - pənce-keş) sözü fars mənşəli olub, iki hissədən təşkil olunmuşdur: "pəncə" (pəncə) və "keş" (çəkmək, dartmaq, sürtmək) sözləri. Etimalogiyasına əsasən, pəncəkeş, çörəyin üzərinə naxış salmaq üçün istifadə edilən alətin xarici görünüşünü ifadə edir. "Pəncə" sözü burada alətin barmaq izlərinə bənzər, nazik və iti uclu hissələrinə işarə edir; "keş" isə bu alətin çörəyin üzərinə sürtülərək naxış salma funksiyasını vurğulayır. Yəni, alət çörəyin səthinə pəncəyə bənzər izlər buraxmaq üçün istifadə olunur.
Lüğətlərdəki "çörəyin üzərinə naxış salmaq üçün alət" ifadəsi pəncəkeşin əsas funksiyasını qısaca və aydın şəkildə ifadə etsə də, onun struktural xüsusiyyətlərini tam əhatə etmir. Pəncəkeş, adətən, taxtadan, metaldan və ya sümükdən hazırlanır və çox vaxt bir neçə nazik, iti uclu "barmaq" və ya "pəncə"yə bənzər çıxıntıları olur. Bu çıxıntılar vasitəsilə çörəyin üzərində müxtəlif naxışlar, həndəsi formalar və ya naxışlı izlər yaradılır. Bəzi hallarda, pəncəkeşin dişləri də ola bilir.
Pəncəkeşin istifadəsi daha çox ənənəvi çörəkçilikdə, xüsusilə də bəzi regional çörək növlərinin hazırlanmasında müşahidə olunur. Məsələn: "Bu ustanın əlindəki pəncəkeş ilə bişmiş çörəklər həmişə özünəməxsus nəfis naxışlarla fərqlənirdi." və ya "Qoca fırınçı köhnə pəncəkeşini götürüb təzə bişmiş lavaşın üzərinə incə naxışlar salmağa başladı." cümələrində pəncəkeş sözünün istifadəsi və verdiyi məna aydın şəkildə görünür. Bu misallarda pəncəkeş, həm konkret bir alət, həm də ənənəvi çörəkçilik sənətinin bir hissəsi kimi təqdim olunur.
Qısaca olaraq, pəncəkeş, çörəyin üzərinə naxış salmaq üçün istifadə olunan, adətən bir neçə nazik və iti uclu çıxıntıları olan bir alətdir. Onun fars mənşəli adı da bu xarakterik xüsusiyyətlərini əks etdirir.