Özləmə sözü "özləmək" felindən törəmiş bir isimdir. Azərbaycan dilində geniş yayılmış və çoxmənalı bir söz olaraq, əsasən birinin ya da bir şeyin yoxluğundan doğan həsrət, kədər, darıxma hisslərini ifadə edir. Bu, sadəcə fiziki yoxluqdan yaranan bir hiss deyil, həm də mənəvi bir bağın pozulması, əlaqənin itirilməsi, arzulananın əldə olunmaması nəticəsində yaranan bir psixoloji vəziyyəti əks etdirir.
Özləmənin şiddəti və mahiyyəti özünə məxsusdur. İnsan bir yaxınını, dostunu, əşyasını, hətta bir xatirəni, bir dövrü, bir vəziyyəti belə özləyə bilər. Özləmə duyğusu, zaman və məkan məhdudiyyəti tanımadan, insanı dərin daxili narahatlığa salır. Bu narahatlıq, həsrət, kədər, melankoli, hətta dərin bir depressiyaya gətirib çıxara bilər.
Dilçilik baxımından, "özləmə" sözü şəxs əvəzlikləri ilə işlənir və "özləmək" feli ilə sıx əlaqədədir. Məsələn: "Ana özünü övladının özləməsindən narahat idi." cümləsində özləmə, anaya qarşı duyulan hissi əks etdirir. "Uşaqlıq illərini dərin bir özləmə ilə xatırlayırdı." cümləsində isə özlem keçmişə yönəlmiş bir həsrət hissidir. "Vətən özləməsi" ifadəsi isə vətənə olan bağlılıq və ayrılıq kədərinin nə qədər güclü olduğunu göstərir.
Etymologiya baxımından, sözün mənşəyini dəqiq müəyyən etmək çətin olsa da, "öz" şəxs əvəzliyi ilə əlaqəsi olduğu düşünülür. Bu da özünün, yaxın olanın, əziz olanın yoxluğundan doğan həsrətin ifadəsini daha yaxşı izah edir. Ədəbiyyatda, xüsusilə lirik əsərlərdə, "özləmə" sözü həm duyğuların, həm də düşüncələrin ifadəsində geniş istifadə olunur, müəllifin daxili aləmini oxucuya çatdırmaq üçün təsirli vasitə kimi çıxış edir.