ÖRTDÜRMƏK sözü, Azərbaycan dilində geniş işlənən bir feildir və "örtmək işi gördürmək, örtməyə məcbur etmək" mənasını əks etdirir. Lakin bu izah, sözün bütün imkanlarını tam əhatə etmir. Daha geniş və dəqiq bir izah aşağıdakı kimi verə bilərik:
ÖRTDÜRMƏK, birinin başqasını və ya bir şeyi örtməsini təmin etmək, istəmək, əmr etmək və ya məcbur etmək mənasını verir. Bu, fəaliyyətin həm könüllü, həm də məcburi olmasını əhatə edir. Məsələn, "Uşağı yorganla örtürdüm" cümləsində könüllü bir hərəkət ifadə olunur, halbuki "Hərbi hissə əsgərləri düşmənin atəşindən qorumaq üçün çuxur qazdırıb, özünü örtürməyə məcbur etdi" cümləsində məcburiyyət əsas götürülür.
Sözün mənşəyinə nəzər salsaq, "ört-" kökünə "-dür-" əlavə feil şəkilçisi əlavə edilməklə yaranıb. "-dür-" əlavəsi, fəaliyyətin digər bir şəxs tərəfindən yerinə yetirilməsini göstərir. Bu baxımdan, ÖRTDÜRMƏK sözü "ÖRT-" felinin nəzarətli feil formasıdır. Yəni, fəaliyyətin icrasına nəzarət və təsirin olduğunu vurgular.
Müxtəlif kontekstlərdə ÖRTDÜRMƏK sözünün işlənməsinə baxaq:
- Könüllü hərəkət: "Ana uşağını paltarlarla örtürdü." (Ana uşağını qorumaq məqsədi ilə örtmüşdür.)
- Məcburi hərəkət: "Düşmən əsgərləri özlərini top atəşindən qorumaq üçün örtürdülər." (Əsgərlər məcburiyyət qarşısında qalıb özünü qorumuşdular.)
- Nəzarətli hərəkət: "Mən onları örtməyi örtürdüm." (Mən onların örtülməsinə nəzarət edirdim və onları örtmələrini təmin edirdim.)
Beləliklə, ÖRTDÜRMƏK sözü sadəcə "örtmək işi gördürmək" mənası ilə məhdudlaşmır. O, fəaliyyətin icrasının nəzarət altında olmasını, könüllü və ya məcburi şəkildə yerinə yetirilməsini ifadə edən çoxcəhətli bir söz olaraq qəbul edilə bilər.