Ömürbillah sözü Azərbaycan dilində zərf kimi işlənir və əsasən iki əsas mənada işlədilir. Lüğətlərdəki təriflər kifayət qədər ümumi olsa da, daha dəqiq və geniş bir şəkildə izah etmək mümkündür.
Birinci mənası: "İndiyə qədər, heç bir vaxt" mənasını verir. Bu mənada ömürbillah, keçmişdən indiyə qədər olan zaman aralığını əhatə edərək, həmin müddət ərzində hadisənin baş vermədiyini bildirir. Misal üçün, "Ömürbillah belə bir şey görməmişəm" cümləsində danışan şəxs, öz həyat təcrübəsinə istinad edərək, heç vaxt oxşar bir hadisə ilə qarşılaşmadığını vurğulayır. Bu mənada "heç vaxt", "əsla", "bir dəfə belə" ifadələri ilə sinonimdir. "Ömürbillah bu qədər yağış yağmayıb" cümləsində isə danışan öz ömrü boyu belə intensiv yağışa şahid olmadığını ifadə edir.
İkinci mənası: "Bütün ömrü boyu; həmişə, həmişəlik, daimi" mənasını ifadə edir. Bu mənada ömürbillah, uzun müddətli və ya sonsuza qədər davam edən bir vəziyyəti, halı və ya hadisəni ifadə edir. Misal üçün, "Ömürbillah onunla dost oldum" cümləsində danışan şəxs, uzun illərdir davam edən dostluğunu vurğulayır. "Ömürbillah ona minnətdar qalacağam" cümləsində isə minnətdarlığın daimiliyi ifadə olunur. Bu mənada "həmişə", "daim", "əbədi" kimi sözlərlə sinonim ola bilir, lakin "əbədi" sözü daha mütləq bir sonsuzluğu ifadə etsə də, ömürbillah daha çox insan həyatına bağlı bir sonsuzluğu ifadə edir.
Etimalogiyası: Ömürbillah sözü "ömür" və "billah" sözlərindən təşkil olunmuşdur. "Ömür" sözünün mənası hər kəsə məlumdur. "Billah" isə Allah adının qısaltılmış forması olub, and içmək məqsədi daşıyır və bəzən təkid üçün işlənir. Beləliklə, "ömürbillah" sözü "Allah şahid olsun ki, bütün ömrüm boyu" mənasını da ehtiva edir. Bu, sözün ikinci mənasının daha güclü və emosional bir təsir yaratmasına səbəb olur.
Nəticədə, ömürbillah sözü, kontekstdən asılı olaraq, həm keçmiş zaman aralığını, həm də gələcək zamanı əhatə edərək, müəyyən bir hadisənin baş verməməsini və ya davam etməsini ifadə edən çoxşaxəli bir zərfdir. Onun etimoloji kökləri isə sözün mənasına daha da dərinlik qatır.