Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "Oy" sözü əsasən iki mənada izah olunur: Birincisi, təəccüb, qorxu, kədər və ya digər güclü hissləri ifadə edən ünlem kimi; ikincisi isə, "ay" ünleminin sinonimi kimi, müraciət və ya çağırış ifadə etmək üçün işlədilir. Lüğətlərdəki tərif isə kifayət qədər qısa və məhduddur, bu sözün istifadəsinin müxtəlifliyini tam əks etdirmir.
"Oy" sözü fonetik cəhətdən "ay"a çox yaxındır və əslində onun variantı, dialektal forması və ya emosional şəkildə dəyişmiş halı kimi qəbul edilə bilər. Lakin, "ay" daha çox çağırış, müraciət mənasında istifadə olunarkən, "oy" daha çox güclü emosional vəziyyətləri, qəfil təəccübü, qorxunu, şiddətli kədəri, ağrı və s. ifadə etmək üçün işlənir. Bu baxımdan "oy" "ay"dan daha intensiv, daha dramatik bir ifadədir.
Misal üçün, "Ay, nə gözəl günəşdir!" cümləsində "ay" təəccüb ifadə etsə də, "Oy, nə qorxunc səsdir!" cümləsində "oy" daha dərin bir qorxu və narahatlığı əks etdirir. "Ay, gəl bura!" çağırış mənasındadır, halbuki "Oy, başıma nə gəldi!" cümləsində "oy" bədbəxtliyi, faciəni, ağır bir hadisəni ifadə edir. "Oy" sözünün işlənməsində intonasiya da mühüm rol oynayır; intonasiyanın dəyişməsi sözün mənasını və ifadə etdiyi hissləri dəyişə bilər.
Etimoloji baxımdan "oy" sözünün mənşəyini qədim türk dillərinə aid ünlemlərlə əlaqələndirmək mümkündür. Bu, birbaşa "ağlamaq", "nəfəs almaq" kimi fiziki hərəkətlərlə əlaqəli olub, sonradan emosional ifadə vasitəsinə çevrilmişdir. Bu səbəbdən, "oy" sözü yalnız müstəqil olaraq deyil, həm də digər sözlərlə birlikdə, məsələn, "oy vay", "oy aman" kimi ifadələrdə də işlədilir ki, bu da onun ifadə gücünü daha da artırır.
Yekun olaraq, "oy" sözü Azərbaycan dilində çoxşaxəli bir ünlemdir ki, öz ifadə gücünü əsasən intonasiya və kontekstdən alır. Lüğətlərdəki qısa təriflər onun bütün imkanlarını əhatə etmir. Daha dəqiq tərif üçün onun kontekstdə necə işləndiyini, ifadə etdiyi hissləri nəzərə almaq lazımdır.