Oriyentalizm [lat. orientalis - şərqli] termini çoxşaxəli və mürəkkəb bir mənaya malik olub, əsasən iki əsas istiqamətdə tədqiq edilir:
1. Akademik Oriyentalizm: Bu mənada oriyentalizm Şərq ölkələrinin, mədəniyyətlərinin, dillərinin və tarixlərinin elmi tədqiqatı deməkdir. Şərqşünaslığın müxtəlif sahələrini (arabistika, iranistika, türkologiya, sinologiya və s.) əhatə edən bu sahə, qədim və müasir Şərq mədəniyyətlərini obyektiv şəkildə öyrənməyə, anlamağa və təhlil etməyə yönəlib. Akademik oriyentalizm müxtəlif elmi metodları (tarixi, dilçilik, ədəbiyyatşünaslıq, antropoloji və s.) tətbiq edərək Şərq haqqında elmi biliklər əldə etməyə çalışır. Bu tədqiqatlar yalnız tarixi məlumatların toplanması ilə deyil, həm də müasir Şərq problemlərinin öyrənilməsi ilə məşğul olur.
2. İdeoloji Oriyentalizm: Edward Said'in məşhur "Oriyentalizm" əsərindən sonra bu termin daha geniş bir məna kəsb etmişdir. Said, "Oriyentalizm"i Qərbin Şərqə qarşı qurmuş olduğu ideoloji və siyasi bir quruluş kimi təsvir edir. Bu, Qərbin Şərqi "o biri", "əcnəbi", "əks" kimi təqdim etməsi, onun mədəniyyətini və dəyərlərini özünün üstün olduğunu sübut etmək üçün istifadə etməsi deməkdir. Bu mənada oriyentalizm, Qərbin Şərq haqqında yaratdığı stereotiplər, əsassız mühakimələr və üstünlük iddialarından ibarət bir diskursdur. Bu diskurs, kolonializm və imperializm siyasətləri ilə sıx bağlı olub, Şərqə qarşı hegemonik münasibətlərin əsasını qoymuşdur. Bu mənada oriyentalizm sadəcə Şərqin öyrənilməsi deyil, həm də onun təmsil olunma formasını, Qərb nəzərindən şərhini əhatə edir.
Cümlədə işlənməsi:
Akademik oriyentalizm: "O, uzun illər ərzində ərəb ədəbiyyatı üzrə oriyentalizm sahəsində dəyərli tədqiqatlar aparıb."
İdeoloji oriyentalizm: "Said'in "Oriyentalizm" əsəri Qərbin Şərqə qarşı qurmuş olduğu ideoloji oriyentalizmi tənqid edir."
Nəticə olaraq, oriyentalizm termininin mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişir. Həm elmi bir sahəni, həm də ideoloji bir quruluşu təmsil edə bilər.