Oxvari sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində sadəcə "bax oxşəkilli" kimi izah edilməsinə baxmayaraq, daha geniş və dəqiq bir təsvirə malikdir. Əslində, "oxvari" sözü əsasən görünüşcə oxa bənzəyən əşyaları, hadisələri və ya hətta abstrakt anlayışları təsvir etmək üçün işlənir. Bu bənzərlik forma, ölçü, yön, itilik və ya hərəkət kimi xüsusiyyətlərə əsaslana bilər.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "ox" sözünün "-vari" şəkilçisi ilə birləşməsindən əmələ gəldiyini görərik. "-vari" şəkilçisi, bir əşyanın, hadisənin və ya anlayışın başqa bir əşyaya, hadisəyə və ya anlayışa oxşarlığını, bənzərliyini bildirir. Beləliklə, "oxvari" sözü, "oxa bənzər" mənasını daha dəqiq şəkildə ifadə edir.
Oxvarılıq, sadəcə fiziki bənzərliklə məhdudlaşmır. Məsələn, "oxvari bir baxış" deyərkən, baxışın iti, kəskin və hədəfə yönəlmiş olması nəzərdə tutulur; oxun fiziki görünüşü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Eynilə, "oxvari sürət" deyərkən, hərəkətin sürətli, güclü və yönlü olduğunu ifadə edirik. Yəni, "oxvari" sözü həm konkret, həm də abstrakt mənalarda işlənə bilər.
Cümlə içərisində istifadəsinə nümunələr:
- O, oxvari bir qılınc ilə düşmənlərinə hücum etdi. (Forma və ölçüyə əsaslanan bənzərlik)
- Qayalar oxvari bir şəkildə yüksəlirdi. (Yön və forma)
- Onun oxvari bir baxışı məni dondurdu. (Abstrakt mənada – kəskinlik və yönlülük)
- Raket oxvari sürətlə hədəfə doğru irəliləyirdi. (Sürət və yönlülük)
- Oxvari ağac gövdəsi küləkdən əyilmişdi. (Forma və ölçü)
Nəticə olaraq, "oxvari" sözünün mənası, yalnız "oxa oxşar" deyə təsvir edilməkdən daha genişdir. O, forma, ölçü, yön, sürət, kəskinlik kimi müxtəlif xüsusiyyətləri ifadə edə bilər və həm konkret, həm də abstrakt mənalarda işlənə bilər.