Oxuşmaq sözü Azərbaycan dilində mürəkkəb bir mənaya malikdir və sadəcə "mahnı oxumaqda yarışmaq" kimi dar mənada izah edilməsi qeyri-kafidir. Lüğətlərdəki qısa izahı genişləndirərək, sözün kökünə, etimologiyasına və kontekstdə işlənməsinə dair ətraflı məlumat vermək mümkündür.
Əsasən, "oxuşmaq" fəal bir prosesi, iki və ya daha çox şəxsin, xüsusilə də aşıqların, bacarıqlarını nümayiş etdirmək məqsədilə mahnı oxumaqda bir-birlərinə rəqabət etməsini, deyışməsini ifadə edir. Bu yarışma zamanı yalnız səs tembrinə və ifa texnikasına deyil, həmçinin şeirə, məzmuna və improvizasiya bacarığına da üstünlük verilir. Beləliklə, "oxuşmaq" sadəcə "oxumaq" deyil, həm də " yarışmaq", "deyışmək", "bacarığını göstərmək" mənalarını özündə ehtiva edir.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "oxu-" fel kökünün "oxumaq" felindən törədiyini və "-uş-" əlavəsinin isə qarşılıqlı hərəkəti, birgə fəaliyyəti, yarışmanı ifadə etdiyini görürük. Bu əlavə bir çox Azərbaycan sözlərində də rast gəlinir (məsələn, "danışmaq", "çalışmaq"). Beləliklə, "oxuşmaq" sözü semantik olaraq "bir-biri ilə oxumaq", "oxumaqla yarışmaq" kimi tərcümə oluna bilər.
Cümlələrdə işlənməsinə misal olaraq: "Aşıqlar meydanda oxuşdular və hər biri öz mahirliyini nümayiş etdirməyə çalışdı." və ya "O gecə aşıqların oxuşması bütün kəndi özünə cəlb etdi." cümlələrini göstərmək olar. Bu cümlələrdə "oxuşmaq" sözü sadəcə mahnı oxumağı deyil, həm də bu oxumanın rəqabət və nümayiş xarakterini vurğulayır.
Verilən misalda "...Mən səsdə oxuyanı və mənim tək artisti indiyədək dünya yaratmayıb" cümləsi isə "oxuşmaq" sözünün kontekstindən kənarda qalsa da, oxuma bacarığını, sənətkarlığını vurğulayan bir ifadədir. Bu cümlədə "oxumaq" fəaliyyəti rəqabət mənası daşımır.