Azərbaycan dilində "oxalamaq" sözü, əsasən şifahi nitqdə işlənən, "ovxalamaq" mənasına yaxın, lakin ondan bir qədər fərqli bir mənaya malikdir. "Ovxalamaq" daha çox fiziki bir hərəkəti, bir şeyi yüngülcə, ehtiyatla qarışdırmağı, ovmaq əməliyyatını ifadə edir. Məsələn, un ovxalamaq, tökülmüş taxılları ovxalamaq.
"Oxalamaq" isə daha çox gözlərlə əlaqəli olaraq, bir şeyə dəqiq, diqqətlə, təkrar-təkrar baxmağı, hətta bir az da şübhə ilə nəzərdən keçirməyi ifadə edir. Yəni, sadəcə baxmaq deyil, baxışda bir araşdırma, bir tədqiq elementi vardır. "Gözlərini oxalayıb bir də baxdı" cümləsində də bu məna aydın görünür. Şəxs əvvəlcə diqqətlə, təfsilatları nəzərə alaraq baxır (oxalayır), sonra isə ümumi bir baxış daha atır.
Etimalogiyasına gəldikdə, "oxalamaq" sözünün dəqiq etimoloji kökü hələ də tam aydın deyildir. Ancaq "ox" kökü ilə əlaqələndirilə bilər. "Ox" həm də "üzərində düşünmək, araşdırmaq" mənasında işlənə bilər. Beləliklə, "oxalamaq" sözü "bir şey üzərində diqqətlə, təfərrüatı ilə düşünərək baxmaq" kimi izah edilə bilər. Bu izah, sözün "ovxalamaq"dan fərqlənən xüsusiyyətini daha aydın göstərir.
Müxtəlif cümlələrdə "oxalamaq" sözünün istifadəsinə misallar:
- Qoca əlinə aldığı məktubu uzun-uzadı oxaladı.
- Rəsm əsərini diqqətlə oxalayaraq detalarını araşdırdı.
- O, şübhə ilə ətrafını oxaladı.