NÜTFƏ (ər. نطفة - nutfa) – biologiya terminidir. Ərəb mənşəli söz olub, əsas mənası "damla", "suya bənzər maye", "az miqdarda maye" deməkdir. Lüğətlərdə "spermatozoid", "məni", "maya", "toxum" kimi tərcümələri görsənsə də, bu tərcümələr tam mənasını əks etdirmir. Çünki nütfə, insanın və digər canlıların cinsi çoxalması üçün zəruri olan kişi cinsi hüceyrələri olan spermatozoidlərin bir yerə yığıldığı, maye halında olan bioloji materialdır. Sadəcə spermatozoid deyil, sperma mayesinin (semin) özü də nütfə kimi qəbul edilə bilər.
Quranda nütfə insanın yaradılış mərhələlərindən biri kimi təsvir olunur. Bu mənada nütfə, həm də insanın yaradılışının ilk mərhələsini, varlığa gəlməsinin əsasını təmsil edir. Yəni, yalnız bioloji material deyil, həm də ontogenezin (fərdin inkişafının) əvvəlki mərhələsidir. Bu səbəbdən, nütfə sözü, bioloji məna ilə yanaşı, metaforik mənada da işlədilə bilər. Məsələn, bir şeyin başlanğıcını, əsasını, kökünü ifadə etmək üçün istifadə oluna bilər.
Misal üçün, “fikrin nütfəsi” ifadəsi, bir fikrin ilk əmələ gəlməsini, əsas ideyasını ifadə edir. Yaxud "əsərin nütfəsi" deyərkən, əsərin ilk konsepsiyasını, yaradıcının ağılında formalaşmış ilkin ideyasını nəzərdə tuturuq. Zibeydə misalında olduğu kimi ("Nə təfavütü! Nütfəsi ki əhli-zələmə nütfəsidir!"), nütfə sözü şəxsiyyətin əsasını, irəliyə doğru inkişafının kökünü ifadə edə bilər. Bu misalda, bir şəxsin nəslinin davam etməsinə dair düşüncə vurğulanır.
Beləliklə, nütfə sözünün mənasını tam və dəqiq şəkildə anlamaq üçün onun həm bioloji, həm də metaforik mənalarını nəzərə almaq lazımdır. Sadəcə "sperma" kimi tərcümə etmək, onun zəngin məna çalarlarını tam əks etdirmir.