Nikol sözü Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində İslandiya şpatından (kalsitdən) düzəldilmiş, işıq şüalarını iki qütblü şüaya ayıran prizma kimi təqdim olunur. Lakin bu izah qısadır və sözün tam mənasını əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş izahı belədir:
Nikol (ing. Nicol prism; rus. николь), optikada istifadə olunan və xüsusi şəkildə kəsilmiş və cilalanmış İslandiya şpatından (kalsitdən) hazırlanmış bir növ polarizasiya filtridir. İslandiya şpatı ikiqat qırılma xassəsinə malikdir; yəni işıq şüası bu materialdan keçərkən iki hissəyə ayrılır - adi və qeyri-adi şüa. Nikol prizmasının xüsusi konstruksiyası (iki hissəyə bölünmüş və Kanada balzamı ilə yapışdırılmış kalsit kristalından) bu iki şüanın tam ayrılmasını təmin edir. Adi şüa tamamilə əks olunub udulur, qeyri-adi şüa isə prizmadan keçir. Nəticədə Nikol prizmasından çıxan işıq polarizə olunmuş olur, yəni işıq dalğalarının titrəmə istiqaməti yalnız bir istiqamətdə olur.
Nikol prizmaları optik cihazların, məsələn, polarimetrlərin, mikroskopların, spektroskopların və s. tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Onlar maddələrin optik xassələrini, məsələn, polarizasiya qabiliyyətini tədqiq etmək üçün çox əhəmiyyətlidir. Müasir optika texnologiyalarında Nikol prizmasının yerini daha effektiv və praktik polarizatorlar, məsələn, polarizəedici filmlər tutsa da, Nikol prizmasının tarixi əhəmiyyəti və əsas prinsiplərin başa düşülməsində rolu böyükdür.
Sözün mənşəyi: Söz "Nikol" şəxs adı ilə bağlıdır. Bu cihazı ilk dəfə 1828-ci ildə şotland fizik William Nicol tərəfindən təsvir edilmiş və tətbiq edilmişdir. Ona görə də cihaz onun şərəfinə "Nikol prizması" adlandırılmışdır.
Cümlədə nümunələr:
"Təcrübədə işıq şüasının polarizasiyasını müşahidə etmək üçün alim Nikol prizmasından istifadə etdi."
"Polarimetr cihazının əsas komponenti kimi Nikol prizması işıq şüasının polarizasiya dərəcəsini dəqiq ölçməyə imkan verir."
"Müasir texnologiyalarda Nikol prizmaları daha mükəmməl polarizatorlarla əvəz olunmuşdur, amma onların optikada tarixi əhəmiyyəti qalır."