Nəzirəçilik (ərəb. نَظِيرَة - nəzirə - bənzər, oxşar, əks-səda; -çilik - işi göstərən şəkilçi) termininin Azərbaycan dilindəki mənası daha dəqiq və geniş şəkildə izah edilərsə, aşağıdakı kimi təqdim oluna bilər: ədəbi yaradıcılığın bir növü olub, əvvəlcədən verilmiş bir əsərin (şeir, nəsr parçası və s.) forma, ölçü, qafiyə və bəzən də mövzu baxımından oxşarlığını saxlamaqla yeni bir əsərin yazılmasıdır. Bu, sadəcə bir təqlid deyil, əslində, orijinal əsərin ruhunu, üslubunu və estetik keyfiyyətlərini özündə əks etdirərək, bənzər bir sənət əsərinin yaradılmasıdır. Nəzirəçiliyin əsas məqsədi, ədəbi ustalığın nümayişidir; yazıçının orijinal əsərin strukturunu və poetik vasitələrini mənimsəmə qabiliyyəti ilə yanaşı, öz bədii yaradıcılığını da təzahür etdirməsi.
Nəzirə yazmaq, orijinal əsərin məntiqi və ədəbi quruluşunu dəqiqliklə təkrar etmək tələbini özündə ehtiva edir. Yazıçı, həm orijinal əsərin formal xüsusiyyətlərini (misal üçün, bəhr, qafiyə sxemi, misra sayı), həm də onun ədəbi üslubunu, intonasiyasını, hətta bədii vasitələrini qoruyub saxlamağa çalışır. Lakin bu təkrar sadə bir surətçəkmə deyil; nəzirə yazan şəxs, orijinal əsərin məzmununu və ideyasını özünəməxsus şəkildə interpretasiya edərək, yeni məna və duyğular əlavə edə bilər. Bu mənada nəzirəçilik, həm təqlid, həm də yaradıcılıq prosesini özündə birləşdirir.
Nəzirəçilik Azərbaycan ədəbiyyatında, xüsusilə də klassik dövrümüzdə geniş yayılmışdır. Bir çox şairlər nəzirələr yazmaqla həm ədəbi bacarıqlarını nümayiş etdirmiş, həm də öz müəllimlərinə, həmkarlarına hörmət və ehtiramını bildirmişlər. Nəzirəçiliyin, müasir ədəbiyyatda da özünəməxsus yeri və əhəmiyyəti vardır. Bununla belə, son illərdə nəzirəçiliyin klassik qaydalarına riayət etmədən, daha sərbəst və müasir üslubda nəzirə yazma tendensiyası da müşahidə olunur.
Cümlə nümunələri:
"Xəlil Rza Ulutürk klassik şairlərin əsərlərinə yazdığı nəzirələrlə tanınır."
"Bu şeir, Nizaminin "Xosrov və Şirin" poemasına yazılmış gözəl bir nəzirədir."
"Müasir şairlərin nəzirəçilik ənənəsinə yanaşması olduqca müxtəlifdir."
"Nəzirəçilik əsərin məntiqi quruluşunun, dilinin, üslubunun və s. dəqiq təkrarı kimi təzahür edir."