Nəzəriyyəçilik (is.): Təcrübə və müşahidəyə əsaslanmaqdan daha çox, nəzəri mülahizələr, fərziyyələr və abstrakt konsepsiyalar üzərində qurulmuş düşüncə və ya yanaşma üsuludur. Bu, elmi tədqiqatın başlanğıc mərhələsində hipotezin qurulması kimi müsbət bir hal ola bilər, lakin həddindən artıq nəzəriyyəçilik, real dünya ilə əlaqənin itirilməsinə, praktik tətbiqin mümkün olmamasına və həqiqətdən uzaqlaşmaya səbəb ola bilər. Nəzəriyyəçilik, tez-tez qurulmuş nəzəriyyələrə istinad edərək, mövcud biliklər əsasında yeni fikirlərin inkişaf etdirilməsini əhatə edir, lakin bu inkişafın real dünya ilə uyğunluğunun yoxlanılması da vacibdir.
Nəzəriyyəçiliyin mənşəyi "nəzəriyyə" sözündəndir. "Nəzəriyyə" ərəb mənşəli bir sözdür və "görünüş", "fikir", "fərziyyə" mənalarını verir. Beləliklə, "nəzəriyyəçilik" sözü, nəzəriyyələrə, fərziyyələrə və düşüncələrə çox əhəmiyyət verən, təcrübəyə nisbətən daha çox nəzəri mülahizələrə əsaslanan yanaşmanı ifadə edir.
Nəzəriyyəçilik, müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb edə bilər:
- Elmdə: Yeni bir elmi nəzəriyyənin formalaşdırılması prosesində nəzəriyyəçilik vacibdir. Ancaq bu nəzəriyyənin eksperimental yoxlanılması və təsdiq olunması da zəruridir.
- Siyasətdə: Siyasi nəzəriyyəçilik, siyasi sistemlərin və proseslərin nəzəri təhlilinə əsaslanır. Bu, siyasi qərarların verilməsində əhəmiyyətli rol oynaya bilər, lakin praktik tətbiq ilə uyğunluğun təmin edilməsi vacibdir.
- Fəlsəfədə: Fəlsəfədə nəzəriyyəçilik, abstrakt konsepsiyalar və mülahizələr üzərində düşünmənin əsasını təşkil edir. Bu, həqiqətin, varlığın və biliyin təbiətinin araşdırılmasında mühüm rol oynayır.
- Mənfi mənada: "O, yalnız nəzəriyyəçiliklə məşğul olur, əməli işlərdən uzaqdır" cümləsində olduğu kimi, nəzəriyyəçilik həddindən artıq abstraksiya və real həyatdan uzaqlığı ifadə edə bilər.
Yekun olaraq, "nəzəriyyəçilik" sözü, təcrübədən çox nəzəri mülahizələrə əsaslanan bir yanaşmanı ifadə edir. Bu yanaşmanın müsbət və mənfi tərəfləri mövcuddur və kontekstdən asılı olaraq onun qiymətləndirilməsi dəyişir. Əsas odur ki, nəzəriyyəçilik praktik tətbiq ilə balanslaşdırılmalıdır.