Nəzəriyyəbazlıq (is.): Real həyat və praktik fəaliyyətdən tamamilə və ya qismən uzaqlaşaraq, yalnız nəzəriyyələrə, mücərrəd düşüncələrə, konsepsiyalara və abstraksiyalara əsaslanan düşüncə və fəaliyyət tərzi. Bu, həm müsbət, həm də mənfi mənalarda istifadə oluna bilər. Müsbət mənada, nəzəriyyəbazlıq elmi araşdırmaların, fəlsəfi mülahizələrin və ya bədii yaradıcılığın əsasını təşkil edən zəruri bir proses kimi qəbul edilə bilər. Lakin, mənfi mənada, nəzəriyyəbazlıq praktik tətbiqə, real həyat problemlərinin həllinə biganəliyi, reallıqla əlaqənin zəifliyini və ya hətta nəzəriyyələrin real həyatdan uzaqlaşdırılmasını ifadə edə bilər. Bu mənada, nəzəriyyəbazlıq, həyatın real aspektlərinə, konkret fəaliyyətlərə əl atmamağı, yalnız nəzəri planda qalmağı və praktiki tətbiqin əhəmiyyətini azaltmağı bildirir.
Etimologiya: Söz "nəzəriyyə" və "-bazlıq" şəkilçilərindən əmələ gəlmişdir. "Nəzəriyyə" sözü fars mənşəli olub, "nəzər" (baxış, fikir, düşüncə) kökünə "-iyə" (mənsubiyyət bildirən şəkilçi) əlavə olunmaqla əmələ gəlmişdir. "-bazlıq" şəkilçisi isə "baz" (əsas, dayağ) sözünə "-lıq" (keyfiyyət bildirən şəkilçi) əlavə olunmaqla əmələ gəlmişdir. Beləliklə, nəzəriyyəbazlıq sözü "nəzəriyyəyə əsaslanan keyfiyyət" mənasını verir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Onun nəzəriyyəbazlığı həmişə əməli işlərin gecikdirilməsinə səbəb olurdu.
- Bu layihədə nəzəriyyəbazlığa yer yoxdur, konkret həllər lazımdır.
- Tədqiqatçıların nəzəriyyəbazlığı onların real dünyanı görməmələrinə gətirib çıxardı.
- Bəzən isə elmi fəaliyyətdə müəyyən dərəcədə nəzəriyyəbazlıq zərərli deyil, hətta faydalı ola bilər.
- Sənətin yalnız nəzəriyyəbazlığı ilə məşğul olmaq əvəzinə, yaradıcılığınıza daha çox vaxt ayırın.