Nərildəmə (nəril-də-mə): "Nərildəmək" fellindən törəmiş isimdir. Əsas mənası, sürətlə, güclü bir şəkildə axan suyun səs-küyünün ifadəsidir. Bu səs-küy, çay, qaya və ya digər maneələrlə toqquşaraq axan suyun yaratdığı gür, güclü və davamlı bir səs kimi təsvir edilə bilər. Yəni, nərildəmə, sualtı səsin daha güclü, dərin və daha çox rezonanslı bir formasıdır, sadəcə “çırpılma” səsindən daha çox güc və enerji daşıyır. Sözün kökü, qədim türk dillərindəki su ilə bağlı səs təqlidi ifadələrdən törəyə bilər. "Nəril" hiss olunan güc və səsin təsvirini ehtiva edir.
Nərildəmə, yalnız təbiət hadisələrini deyil, həm də güclü və səs-küylü prosesləri ifadə etmək üçün məcazi mənada da işlədilə bilər. Məsələn, "fabrikin nərildəməsi" deyərkən, fabrikin içindən gələn güclü, fasiləsiz səs-küyün və işləyən maşınların yaratdığı gürültülü mühitin təsviri verilir. Bundan başqa, "əsgərlərin nərildəməsi" ifadəsi əsgərlərin ayaq səslərinin yaratdığı güclü və səs-küylü bir irəliləyişi təsvir edə bilər. Beləliklə, nərildəmə sözü, həm konkret, həm də məcazi mənalarda işlənərək, fərqli kontekstlərdə müxtəlif səs-küyləri ifadə edir.
Cümlə nümunələri:
• Dağlardan axan çayın nərildəməsi qulaqları sağır edirdi.
• Fabrikin nərildəməsi gecə-gündüz dayanmırdı.
• Əsgərlərin nərildəməsi düşməni qorxuya salmışdı.
• Dəniz dalğalarının nərildəməsi sakit bir melodiya kimi qulaqları oxşayırdı. (Burada "nərildəmə" daha sakit bir səs-küy kimi işlənir)
Nərildəmə sözünün sinonimləri arasında “gürülmə”, “vuruşma”, “coşma” (su üçün), “gürültü”, “səs-küy” kimi sözlər göstərilə bilər. Ancaq bu sinonimlər nərildəmənin güclü və davamlı səs xüsusiyyətini tam olaraq əks etdirmir.