Necəlik sözü Azərbaycan dilində geniş məna kəsb edən bir söz olub, əşya və hadisələrin keyfiyyət və xüsusiyyətlərini ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə "xüsusiyyət, keyfiyyət" kimi tərif edilməsi, sözün zəngin semantik potensialını tam əks etdirmir. "Necəlik" daha çox sual əsasında qurulmuş bir anlayışdır və əşyanın, hadisənin və ya varlığın necə olduğunu, hansı keyfiyyətlərə malik olduğunu soruşmağa və ya bildirməyə xidmət edir.
Sözün mənşəyinə nəzər salsaq, "necə" zərfindən törədiyini görərik. "Necə" sözü isə əşya və hadisələrin keyfiyyətini, halını, vəziyyətini soruşmaq üçün işlənir. "Necəlik" isə bu sualın cavabını, yəni əşya və hadisələrin xüsusiyyətlərinin ümumiləşdirilmiş təsvirini ifadə edir. Beləliklə, "necəlik" sadəcə keyfiyyət və xüsusiyyətdən daha geniş bir mənaya malikdir; o, həmçinin miqdar, dərəcə, üsul, şəkil və s. kimi əlamətləri də özündə ehtiva edə bilər.
Misal olaraq, gətirilən cümlədə ("Sən torpağın necəliyini məndən soruş, bala!") "necəlik" sözü torpağın fiziki xüsusiyyətlərini (məs., rütubətli, qumlu, gillicəli olması), kimyəvi tərkibini, münbitliyini, bəlkə də torpağın əkin üçün yararlılığını və s. əhatə edir. Bu cümlədə "necəlik" hərtərəfli bir təsviri ifadə edir.
Başqa nümunələrə baxaq: "Bu işin necəliyi məni narahat edir." burada "necəlik" işin gedişi, nəticəsi, təşkili kimi məqamlara aiddir. "Havanın necəliyini nəzərə alaraq, səyahətimizi təxirə saldıq." cümləsində isə "necəlik" hava şəraitini, onun səyahətə mənfi təsirini ifadə edir. Göründüyü kimi, "necəlik" sözü müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb edə bilir, lakin əsas mahiyyəti əşya və hadisələrin xüsusiyyətlərinin təsviri və ümumiləşdirilməsidir.
Beləliklə, "necəlik" sözünün sadəcə "xüsusiyyət, keyfiyyət" kimi tərif edilməsi qeyri-kafidir. O, əşya və hadisələrin müxtəlif cəhətlərini əhatə edən daha geniş və çoxşaxəli bir anlayışı ifadə edir. Onun mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilsə də, əsas mahiyyəti suallara cavab verən, əşyanın, hadisənin və ya varlığın necə olduğunu təsvir edən bir söz olaraq qalır.