Naxa sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında geniş işlənən bir söz olub, əsasən şimal-qərb dialektlərində daha çox rast gəlinir. "Bax naqqa" ifadəsinin təhrif olunmuş forması kimi qəbul edilə bilər. Ancaq sadəcə "bax" felinin bir növ dialektal variantı deyil, özünəməxsus semantik çalarları olan müstəqil bir söz kimi dəyərləndirilməlidir.
Etimoloji baxımdan "naxa" sözünün "naqqa"dan törəmə olduğu ehtimalı güclüdür. "Naqqa" sözü öz növbəsində türk dillərində geniş yayılmış "qara" sözünə semantik və fonetik olaraq yaxın görünür. "Qara" sözünün kökü proto-türk dilinə gedib çıxır və "qaranlıq", "tünd", "qara rəngli" kimi mənaları ifadə edir. Beləliklə, "naqqa" və onun törəməsi olan "naxa" sözlərinin əslində "qara rəngə" işarə edən köklərdən əmələ gəldiyi ehtimal olunur. Lakin bu, yalnız bir fərziyyədir və daha geniş leksikoloji tədqiqatlar tələb edir.
Lüğətlərdə "naxa" sözünün mənası adətən qısa və qeyri-dəqiq şəkildə verilir. Lakin sözün istifadəsindən asılı olaraq mənalar genişlənə bilir. Məsələn, "naxa" sözü aşağıdakı mənalarda işlənə bilər:
1. Qaranlıq, tünd rəng: "Gecənin naxa qaranlığı hər yeri bürümüşdü." burada "naxa" sözü "qaranlıq" mənasında işlənmişdir.
2. Qarışıq, bulanıq: "Naxa su içmək olmaz." burada isə "naxa" sözü suyun keyfiyyətsiz, bulanıq olmasına işarə edir.
3. Pis, keyfiyyətsiz: "Naxa mal satmaq olmaz." bu ifadədə "naxa" sözü keyfiyyətsiz məhsulu ifadə edir.
4. Çirkin, xoşagəlməz: "Naxa görünüşlü adam idi." bu isə "naxa" sözünün görünüşün xoşagəlməz olmasına aid edilməsini göstərir.
Göründüyü kimi, "naxa" sözünün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilir. Ona görə də, bu sözün tam və dəqiq tərifini vermək üçün daha ətraflı tədqiqatlar aparılmalıdır. Dialektə xas olan bu sözün leksikoloji araşdırmalar üçün böyük potensialı vardır.