Nağılbaz sözü ərəb dilindən gələn "nəql" (nəql etmək, danışmaq, rəvayət etmək) və fars dilindən gələn "-baz" (… edən, …çı) şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Nəql" sözü burada nağıl, əfsanə, hekayə anlatmaq mənasında işlənir.
Lüğətlərdəki "nağıl danışmağı, yaxud nağıla qulaq asmağı çox sevən adam" tərifi nağılbazın əsas xüsusiyyətini əks etdirir, lakin daha geniş bir izah təqdim etmək mümkündür. Nağılbaz sadəcə nağıl dinləməyi sevən deyil, daha çox nağılları bilən, onları ustalıqla danışa bilən, dinləyicilərə maraqlı şəkildə təqdim edən, bəzən özünün də əlavələr etdiyi bir şəxsdir. Bu, həm uşaqları, həm də böyükləri əyləndirən, onlara müxtəlif həyat dərsləri öyrədən, xalq mədəniyyətinin qoruyucusu olan bir insandır.
Nağılbazın ustalığı nağılın təkcə məzmununda deyil, onun danışıq tərzinə, səs tonuna, jest və mimikalarına da bağlıdır. O, səsini dəyişərək müxtəlif personajları təsvir edə, həyəcanlı anları canlandıra bilər. Nağılbazın bədii ifadə vasitələrindən səmərəli istifadəsi nağılı daha əyləncəli və təsirli edir.
Cümlədə necə işləndiyinə misal: "Uşaqlar nənənin nağılbazlığına heyran qalırdılar." bu cümlədə nağılbaz sözü nənənin nağıl danışmaq bacarığını ifadə edir. Başqa bir nümunə: "O, məşhur bir nağılbaz olaraq tanınırdı." bu cümlə isə peşəkar nağıl danışan şəxsi ifadə edir.
Beləliklə, nağılbaz sözü sadəcə nağıl sevən deyil, nağılları ustalıqla danışan və onları canlı şəkildə təqdim edən, xalq mədəniyyətinin canlı bir təcəssümüdür. Bu söz, həm də bu bacarığı ifadə edən, peşəkar nağıl danışanları ifadə edə bilər.