Müztərib (ər. مُتَأَلِّم - mut'allim sözündən) sifət. Ərəb mənşəli olan bu söz klassik ədəbiyyatda daha çox işlənmiş, müasir Azərbaycan dilində istifadə tezliyi nisbətən azdır. Lüğətlərdə sadəcə "sıxıntı və iztirab içində olan; çox təşvişli, narahat, iztirablı" kimi tərif olunsa da, mənası daha çox təbəqəli və dərindir.
Müztərib, sadəcə fiziki və ya zahiri narahatlığı deyil, daha dərin, ruhi bir əzabı, içdən gələn bir sıxıntını ifadə edir. Bu sıxıntı, kədər, qəm, ümidsizlik, hətta günahkarlıq hisslərindən qaynaqlana bilər. "Müztərib könül" ifadəsi yalnız narahat bir qəlbi deyil, dərin bir ruhi iztirabı, kədər dolu, əzab çəkən bir qəlbi təsvir edir. Sözün kökü olan "əlləm" (أَلَم) sözü də "ağrı, kədər, əzab" mənasını verir ki, bu da müztəribin mənasını daha aydınlaşdırır.
Müxtəlif cümlələrdə necə işləndiyi nümunələri:
- Onun müztərib baxışları hər şeyi danışırdı. (Burada müztərib baxışlar, iç dünyasının narahatlığını, əzabını əks etdirir.)
- Müztərib halda əlindəki məktubu oxuyurdu. (Bu cümlədə müztərib, şəxsin fiziki vəziyyətindən daha çox, ruhi halını və məktubun yaratdığı təsirini göstərir.)
- Müztərib qəlbiylə əzablarını dilə gətirdi. (Burada müztəriblik qəlbin vəziyyəti ilə birbaşa əlaqələndirilmişdir.)
- Müztərib bir nəzərlə ona baxdı. (Bu cümlədə müztərib nəzər, kədər və əzabın ifadə olunduğu bir nəzəri bildirir.)
Beləliklə, "müztərib" sözünün sadəcə "narahat" mənası ilə kifayətlənmək doğru deyil. O, daha çox "dərin ruhi əzab yaşayan", "iztirab çəkən", "kədərli", "qəmli" kimi daha çox təbəqəli bir məna ehtiva edir.