Mürəttib sözü ərəb mənşəli olub, (مُرَتِّب - murattib) kökünə dayanır. Əslində "düzən", "tərtib edən", "səlis edən" mənalarını ifadə edir. Azərbaycan dilinə ərəb dilindən keçmişdir və əsasən köhnə mənbələrdə, xüsusilə də mətbəəçilik kontekstində işlənmişdir.
Lüğətlərdəki "mətbəədə hərf düzən işçi; düzücü" tərifi sözün əsas mənasını əks etdirir, lakin onu daha geniş şəkildə izah etmək mümkündür. Mürəttib sadəcə hərfləri düzən deyil, mətnin ümumi görünüşünü, səlisliyini, tipoqrafik düzgünlüyünü təmin edən, yəni mətnin tərtibatı ilə məşğul olan bir mütəxəssis idi. O, hərflərin düzüldüyü şəkildən tutmuş, sətirlərin fasilələrinə, abzasların tərtibinə, şəkillərin yerləşdirilməsinə qədər müxtəlif proseslərdə iştirak edirdi. Beləliklə, mürəttib müasir dövrdəki "layihəçi", "dizayner" və ya "redaktor" peşələrinin bəzi funksiyalarını da özündə birləşdirirdi.
İstifadə nümunələri:
- "Qoca mürəttib kiçik bir işarəyə bənddi" - Bu cümlədə mürəttibin dəqiqlik və diqqət tələb edən işini vurğulayır. Kiçik bir işarənin belə onun üçün əhəmiyyətli olmasını göstərir.
- "Mətbəə mürəttibləri gecə-gündüz çalışırdılar." - Bu cümlə mürəttiblərin işinin əmək tələb edən və vaxt aparan olduğunu bildirir.
- "Bacarıqlı mürəttib kitabın gözəl görünüşünü təmin etdi." - Bu nümunədə mürəttibin tipoqrafik bacarıqları və estetik zövqü ön plana çıxır.
Qısaca, "mürəttib" sözü mətbəəçilik tarixinin vacib bir parçasıdır və müasir terminlərlə tam əvəz edilməsi çətin olan bir peşəni təsvir edir. Onun mənası sadəcə "hərf düzən" ilə məhdudlaşdırılmamalıdır.