Müjgan (fars. مُژگان, mujgan - "müjə"nin cəm halıdır) sözü Azərbaycan dilində əsasən qadın gözünün kirpiklərini ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə "kirpiklər" kimi izah olunsa da, mənası daha zərif və poetik bir çalar daşıyır. Farsca "müjə" (مژّه) tək bir kirpiyi ifadə edir. Beləliklə, "müjgan" sözü bir çox kirpik, yəni gözün ətrafını bəzəyən incə və sıx tükləri, göz gözəlliyinin ayrılmaz bir hissəsini ifadə edir.
Bu sözün ədəbiyyatda istifadəsi daha da genişdir. "Müjgan" sözü yalnız anatomik bir termin olaraq deyil, həm də gözəllik, cazibədarlıq və qadın gözünün ifadəliliyini vurğulamaq üçün metaforik mənada işlənir. Məsələn, şerlərdə və nəsr əsərlərində qadının gözəlliyini təsvir edərkən, "müjganları qara qələm kimi əyri", "müjganları qar kimi ağ", "müjganları qanad kimi hərəkətli" kimi ifadələr rast gəlinir. Bu istifadələr göstərir ki, "müjgan" sözü sadəcə kirpik deyil, gözün ifadə gücünü, gözəlliyini və cazibədarlığını ifadə edən bədii bir vasitədir.
Sözün etimologiyası aydın göstərir ki, "müjgan" sözü fars dilindən Azərbaycan dilinə keçmişdir. Fars dilindəki geniş istifadə sahəsi və ədəbiyyatdakı təsirli tətbiqləri onun Azərbaycan dilində də bənzər bir funksiyaya malik olduğunu göstərir. Verdiyiniz misalda olduğu kimi, "Qəmzə xəncərindən, müjgan oxundan; Cigər parə-parə, dil şanələnmiş" misrasında müjganın gözəllikdən əlavə kəskinliyi və təsir gücünü ifadə etmək üçün işləndiyini görürük. Bu, sözün semantik genişliyini və məcazi mənalarını sərgiləyir.
Yekun olaraq, "müjgan" sözünün mənası sadəcə "kirpiklər" ilə məhdudlaşmır. O, qadın gözünün gözəlliyini, cazibədarlığını və ifadə gücünü poetik və metaforik şəkildə ifadə edən bir sözdür və Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yer tutur.