Mücəssəmə (ər. tərcümə sözü) – bir anlayışın, keyfiyyətin, xüsusiyyətin və ya hər hansı bir abstrakt varlığın konkret, maddi bir forma, görünüş və ya canlı bir varlıq şəklində təsviri və ya təcəssümüdür. Bu təsvir həm həqiqi, həm də simvolik ola bilər. Məsələn, ədalət tərəzinin və ya qələmin mücəssəməsidir; qüvvət isə aslanın mücəssəməsi ola bilər. Burada ədalət və qüvvət kimi abstrakt anlayışlar konkret obrazlar vasitəsilə təsvir olunaraq daha yaxşı başa düşülür və təsəvvür edilir.
Mücəssəmə sözünün iki əsas mənası var:
1. Təbiət hadisəsi və ya qüvvəsinin canlı cisim şəklində təsviri: Bu mənada mücəssəmə, təbiətdə mövcud olan, lakin öz-özlüyündə canlı bir formaya malik olmayan hadisələrə və qüvvələrə antropoloji (insanşəkilli) və ya zoomorfik (heyvanşəkilli) xüsusiyyətlər verərək təsvir etmək deməkdir. Misal üçün, küləyin qanadlı bir at kimi təsvir olunması, dənizlərin qəzəbli bir canavar kimi canlandırılması bu mənaya aiddir. Bu cür təsvirlər ədəbiyyatda, əfsanələrdə və mifologiyada tez-tez rast gəlinir.
2. Keyfiyyətin və ya xüsusiyyətin təcəssümü: Bu mənada mücəssəmə, müəyyən bir keyfiyyət və ya xüsusiyyətin ən yaxşı nümunəsi və ya təcəssümü olan bir şəxs və ya şeydir. Məsələn, “O, cəsarətin mücəssəməsidir” cümləsində şəxs cəsarət keyfiyyətini özündə tam olaraq əks etdirir. Bu mənada mücəssəmə, həmin keyfiyyətin simvolu, əyani təcəssümü kimi başa düşülür.
Mücəssəmə anlayışı, ədəbiyyatda, incəsənətdə, mifologiyada və digər mədəniyyət sahələrində geniş istifadə olunur və müəyyən anlayışların daha aydın, emosional və yadda qalan şəkildə çatdırılmasına xidmət edir. Sözün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər. Ona görə də cümlədəki istifadəsinə diqqət yetirilməlidir.