Mücərrədləşdirilmə, "mücərrədləşdirilmək" fellərinin məsdər formasıdır. Lüğətlərdə ümumiyyətlə qısa və səthi izah edilən bu termin, əslində bir çox məna çalarını ehtiva edən, zəngin bir dil vahididir. Onun əsas mənası, konkret bir şeyin, hadisənin, və ya anlayışın əsas xüsusiyyətlərindən başqa bütün təfərrüatlarından təmizlənib, ümumiləşdirilərək, yalnız mahiyyətinin vurğulandığı bir prosesi ifadə edir. Bu proses, əşya və hadisələrin həqiqi formalarından soyudulması və onların yalnız ümumi əlamətlərinə diqqət yetirilməsi deməkdir.
Mücərrədləşdirilmə, fəlsəfə, riyaziyyat, elm və incəsənət kimi sahələrdə geniş istifadə olunur. Məsələn, riyaziyyatda mücərrədləşdirilmə, konkret həndəsi fiqurların ümumi xassələrini tədqiq etmək üçün onların fiziki xüsusiyyətlərindən soyudulması ilə əlaqədardır. Fəlsəfədə isə, mücərrədləşdirilmə, anlayışların mahiyyətinin aşkara çıxarılması, onların arxasında gizlənən ümumi prinsiplərin müəyyən edilməsi prosesini ifadə edir. Elmdə isə, tədqiqat obyektinin sadələşdirilmiş modellərinin yaradılması, eksperimentlərin aparılması və nəticələrin ümumiləşdirilməsi kimi təzahür edir.
İncəsənətdə mücərrədləşdirilmə, real dünyanın təsvirindən uzaqlaşıb, əsasən rəng, forma və kompozisiya kimi elementlərə əsaslanan, daha çox emosional və konsepsiyal təsirlər yaradan əsərlərin yaranmasına səbəb olur. Məsələn, abstrakt ekspressionizm rəssamlığı mücərrədləşdirmənin parlaq nümunəsidir.
Mücərrədləşdirilmənin cümədə işlənməsinə misallar:
- Problemin mücərrədləşdirilməsi onun həllini asanlaşdırdı. (Bu cümlədə mücərrədləşdirilmə, problemin əsas məqamlarına diqqət yetirilməsi və əlavə detallardan təmizlənməsi mənasında işlənilib.)
- Rəssamın əsərlərində güclü bir mücərrədləşdirilmə var. (Burada mücərrədləşdirilmə, real dünyanın təsvirindən uzaqlaşıb, daha çox abstrakt ifadə vasitələrindən istifadə edilməsi kimi başa düşülür.)
- Elm mücərrədləşdirilmə yolu ilə qanunauyğunluqları aşkar edir. (Bu cümlə mücərrədləşdirilmənin elm sahəsindəki rolunu göstərir – tədqiqat obyektini sadələşdirib, ümumi qanunları müəyyənləşdirmək.)
Beləliklə, "mücərrədləşdirilmə" termini, müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb etsə də, əsas mahiyyət olaraq konkretlikdən ümumiyyətə doğru hərəkəti, əsas xüsusiyyətlərin vurğulanmasını və əlavə detallardan azadlığı ifadə edir.