Məzhəkənəvis sözü köhnəlmiş bir sözdür və Azərbaycan dilinin leksikasında öz əksini tapmışdır. Etimologiyasına nəzər salsaq, görərik ki, bu söz iki əsas hissədən təşkil olunmuşdur: ərəb mənşəli "məzhəkə" və fars mənşəli "-nəvis" şəkilçisi. "Məzhəkə"nin ərəb dilindəki əsl mənası "məsxərə", "lətifə", "dələduzluq", "fırıldaq" və ya "məzəli hərəkət" kimi tərcümə oluna bilər. "-nəvis" şəkilçisi isə fars mənşəli olub, "yazan", "tərtib edən", "qələmə alan" kimi mənaları ifadə edir.
Beləliklə, məzhəkənəvis sözünün tam mənası "məzhəkə yazan", yəni "məsxərə yazıları yazan", "lətifələr tərtib edən", "dələduzluq və ya fırıldaq haqqında yazılar yazan şəxs" kimi izah edilə bilər. Köhnə ədəbiyyatda, xüsusilə də satirik və ya yumoristik əsərlərin müəllifləri üçün işlədilmişdir. Müasir Azərbaycan dilində bu söz nadir hallarda işlənir və əsasən tarixi kontekstdə və ya köhnə ədəbiyyat əsərlərini təhlil edərkən rast gəlinir.
Məzhəkənəvis sözünün sinonimləri arasında "məzhəkəyazan", "lətifəçi", "satirik yazıçısı", "yumorist yazıçısı" kimi sözləri göstərmək olar, lakin bu sinonimlərin hamısı məzhəkənəvisin tam mənasını əhatə etmir. Çünki məzhəkənəvis sadəcə əyləncəli mətnlər yazan şəxs kimi deyil, eyni zamanda, məsxərə, dələduzluq və fırıldaq kimi mövzulara toxunan yazıçını da ifadə edir.
Cümlə içərisində istifadəsi nümunələri:
- O dövrün məşhur məzhəkənəvisləri xalq arasında geniş şöhrət qazanmışdılar. (Bu cümlədə məzhəkənəvislər əsasən əyləncəli mətnlərin müəllifi kimi təqdim olunur.)
- Məzhəkənəvisin qələmindən çıxan hər kəlmə, hər sətir oxucunu güldürürdü, amma eyni zamanda düşündürürdü. (Burada məzhəkənəvis həm əyləncəli, həm də düşüncəyə təkan verən yazılar yazan biri kimi təsvir olunur.)
- Köhnə əlyazmalar arasında bir məzhəkənəvisin iti satirik üslubunda yazılmış şeirləri tapıldı. (Bu cümlədə məzhəkənəvisin satirik yazıları önə çıxarılır.)
Nəticə olaraq, məzhəkənəvis sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasının bir parçası olaraq, tarixi və ədəbi kontekstdə öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır.