izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Məsdər (ər. مصدر) – qrammatik termin olaraq, felin zaman, şəxs və kəmiyyət (say) kateqoriyalarından azaddır. Başqa sözlə, məsdər fellərin qeyri-müəyyən formasıdır. Bu o deməkdir ki, məsdər heç bir konkret zamanı (keçmiş, indiki, gələcək), hər hansı bir konkret şəxsi (mən, sən, o, biz, siz, onlar) və ya kəmiyyəti (tək, cəm) ifadə etmir. Onun əsas funksiyası hərəkəti, vəziyyəti və ya halı adlandırmaqdır, felin leksik mənasını təcəssüm etdirir.

Məsdərin əsas xüsusiyyətlərindən biri də onun isim kimi işlənə bilməsidir. Bu o deməkdir ki, cümlədə isim kimi sintaksis funksiyalarını yerinə yetirə bilər: məsələn, mürəkkəb cümlələrdə yazılış mövzusunun tərkib hissəsi kimi və ya tamamlıq funksiyasında işlənə bilər. Məsələn: "Oxumaq maraqlıdır" cümləsində "oxumaq" məsdəri mövzu vəzifəsindədir. "O, yazmağı sevir" cümləsində isə "yazmağı" məsdəri tamamlıq vəzifəsindədir.

Məsdərin əmələ gəlmə üsulları fərqli dillərdə müxtəlifdir. Azərbaycan dilində məsdərlər adətən fel kökünə "-maq", "-mək" əlavələrinin əlavə edilməsi ilə əmələ gəlir (məsələn: oxu-maq, yaz-maq, get-mək). Bəzi hallarda isə fel kökünə başqa şəkilçilər də əlavə oluna bilər. Bununla yanaşı, bəzi fellərin məsdəri kök formada da ola bilər (məsələn: ol, et).

Məsdər, felin yalnız leksik mənasını ifadə etdiyi üçün cümlədə müstəqil predikat (yəni cümlənin əsas hissəsi) vəzifəsini yerinə yetirə bilmir. Məsdərin predikat rolunu oynaması üçün köməkçi fellərdən istifadə olunmalıdır. Məsələn, "O, kitabı oxuyur" cümləsində "oxuyur" feldir və predikat vəzifəsindədir, "oxumaq" isə məsdər olaraq yalnız hərəkəti adlandırır.

Ərəb dilindən götürülmüş "məsdər" termini Avropa dillərində də geniş yayılmışdır və müxtəlif dillərdə qeyri-müəyyən fel forması üçün istifadə olunur. Terminin mənası və istifadə sahəsi dil qrammatikasının xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərqlənə bilər, lakin ümumi mənası hər zaman felin qeyri-müəyyən formasını ifadə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz