Mərkəziyyətçi sözü, Azərbaycan dilində geniş yayılmış bir termin olub, siyasi və inzibati sistemlərlə bağlı anlayışları əhatə edir. Lüğətlərdə sadəcə "mərkəziyyət tərəfdarı" kimi izah olunsa da, bu izah kifayət qədər dəqiq və əhatəli deyildir. Daha geniş və dəqiq bir şəkildə izah etmək üçün sözün mənşəyinə və kontekstə əsaslanmalıyıq.
Sözün kökü "mərkəz" sözündəndir. "Mərkəz" isə həm fiziki, həm də məcazi mənada işlənə bilər. Fiziki mənada bir nöqtənin ətrafında yığılan bir sistem, məcazi mənada isə hakimiyyətin, qərar qəbulunun və idarəetmənin yerləşdiyi məkanı bildirir. "Mərkəziyyətçi" sözü isə "mərkəz" sözündən törəyərək, hər hansı bir sistemdə (siyasi, iqtisadi, inzibati və s.) qərarların və idarəetmənin mərkəzdən, yəni məhdud bir qrup və ya şəxs tərəfindən həyata keçirilməsinin tərəfdarı olan şəxsi ifadə edir.
Mərkəziyyətçi, hakimiyyətin və qərar qəbulunun mərkəzləşdirilməsinin tərəfdarı olmaqla yanaşı, regional və yerli hakimiyyətlərin səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılmasını, mərkəzin üstünlüyünü dəstəkləyir. Bu yanaşma, effektiv idarəetmə və vahid siyasətin həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədini güdür, lakin həm də yerli ehtiyacların nəzərə alınmaması və bürokratiyanın artması kimi mənfi nəticələrə səbəb ola bilər.
Cümlə içərisində istifadəsi nümunələri:
- O, açıq-aşkar mərkəziyyətçi siyasətin tərəfdarı idi.
- Mərkəziyyətçi yanaşma, regional fərqləri nəzərə almır.
- Yeni qanunvericilik, mərkəziyyətçi təmayüllərə malikdir.
- Debatlarda mərkəziyyətçi və desentralizasiyaçı fikirlər toqquşdu.
Beləliklə, "mərkəziyyətçi" sözü sadəcə "mərkəziyyət tərəfdarı" kimi deyil, hakimiyyət və qərar qəbulunun mərkəzləşdirilməsini dəstəkləyən, regional və yerli hakimiyyətlərin səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmağı tərəfdar olan şəxs və ya siyasi baxışı ifadə edir.