izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Mərbut sözü Azərbaycan dilində köhnə ədəbi dilə aid olub, əsasən sifət və zərf kimi işlənir. Ərəb mənşəlidir ("مرتبط" - mərbut - bağlı, əlaqəli) və "bağlı", "rabitəli", "əlaqəli", "əlaqədar" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdə verilən məna kifayət qədər ümumi və dar çərçivədədir. Daha geniş mənada mərbut, iki və ya daha çox varlıq, hadisə və ya anlayış arasında mövcud olan hər hansı bir əlaqəni, bağlılığı, asılılığı və ya qarşılıqlı təsiri göstərir. Bu əlaqə fiziki, mənəvi, səbəb-nəticə, məkan-zaman və ya digər hər hansı bir əsas üzərində qurula bilər.

Məsələn, "mərbut torpaqlar" desək, bir-birinə yaxın, həmsərhəd, və ya bir-biri ilə əlaqəli torpaq sahələrini nəzərdə tuturuq. "Mərbut hadisələr" deyərkən, bir-birinə səbəb-nəticə əlaqəsi ilə bağlı, və ya bir-birindən asılı olan hadisələrdən söhbət gedir. "Mərbut fikirlər" ifadəsi isə məntiqi əlaqə ilə bir-birinə bağlı olan, eyni mövzunu əhatə edən fikirləri bildirir.

Müasir Azərbaycan dilində "mərbut" sözü nadir hallarda işlənsə də, onun sinonimləri olan "bağlı", "əlaqəli", "rabitəli", "əlaqədar" sözləri geniş istifadə olunur. "Mərbut" sözünün köhnəliyini nəzərə alaraq, müasir yazı və nitqdə daha çox aydın və müasir sinonimlərin seçilməsi məsləhətdir. Lakin ədəbi dilin tarixi və inkişafını öyrənərkən, "mərbut" sözünün mənası və istifadə sahəsini bilmək vacibdir. Verilən misalda ("Daha zəif bir rus aktrisası bir Tatyananı daha az zəhmətlə, daha gözəl oynaya bilər") "mərbut" sözü yoxdur, buna görə də onun həmin cümlədə necə işlənəcəyi barədə bir nümunə göstərmək mümkün deyil.

Qeyd edək ki, "mərbut" sözünün semantik sahəsində "bağlantılı", "qarşılıqlı", "asılı" kimi sözlər də yer ala bilər. Həmin sözlər konkret kontekstdən asılı olaraq "mərbut" sözünün sinonimi kimi istifadə oluna bilər.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz