Mənsuriyyə (ərəb mənşəlidir) Azərbaycan muğam sənətinin əsas modal sisteminə daxil olan muğamlardan biridir. Adının etimologiyası dəqiq müəyyən olunmasa da, ərəb dilindəki "mənsur" (məğlubedilməz, qalib, fəth edən) sözü ilə əlaqələndirilməsi ehtimalı vardır. Bu, muğamın qüdrətli, möhtəşəm və təsirli təbiətinə işarə edə bilər. Musiqişünaslar arasında bu adın bir şəxsin, yaxud da müəyyən bir tarixi hadisənin xatirəsinə verildiyinə dair fikirlər də mövcuddur, lakin bu fərziyyələr sənədləşdirilməmişdir.
Lüğətlərdə sadəcə olaraq "Azərbaycan klassik muğamlarından biri" kimi qeyd edilməsi, onun zəngin musiqi strukturunu və məzmununu tam əks etdirmir. Mənsuriyyə, əsasən, mayeyi-çargah muğamının bir oktava yuxarıya köçürülməsi ilə əmələ gəlir. Bu, onun melodik quruluşunun mayeyi-çargahla yaxınlığını göstərir, lakin eyni zamanda, tonal hündürlüyünün dəyişməsi ilə yeni bir kolorit, yeni bir ifadə qüvvəsi əldə edir. Bu səbəbdən də, Mənsuriyyəni sadəcə mayeyi-çargahın bir növ variantı kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Muğamın ifasında işlənən maqamlar, bəstəkarın şərhinə və ifaçının interpretasiyasına görə fərqlilik göstərə bilər. Bu, muğamın canlı və dinamik bir musiqi növü olduğunu göstərir. Mənsuriyyənin ifası zamanı, əsasən, ağırlıqlı, həyəcanlı və hətta qəzəbli hisslər ifadə olunur. Lakin ifaçılıq sənətinin özünəməxsusluğu nəzərə alınaraq, həmin hisslərin ifadəsində müxtəlif üslublar və tərənnüm formaları işlənə bilər.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Bu gün konsertdə Mənsuriyyə muğamı ifa olunacaq.
- Xanəndənin Mənsuriyyə muğamının ifası tamaşaçıları heyran etdi.
- Mənsuriyyənin melodik zənginliyi onu digər muğamlardan fərqləndirir.
- Musiqişünaslar Mənsuriyyənin mənşəyi barədə müxtəlif fərziyyələr irəli sürürlər.