Matəmkədə sözü ərəb dilindən "matəm" və fars dilindən "...kədə" (kədər, qəm, üzüntü bildirən bir əlavə) köklərindən əmələ gəlmişdir. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında geniş istifadə edilən bu söz, dərin və uzun sürən bir kədər, qəm və üzüntü halını ifadə edir. Sadəcə kədər deyil, ruhun dərinliklərindən qaynaqlanan, insanı içdən sarsıdan, həyat enerjisini sındıran bir məyusluq vəziyyətini təsvir edir. "Matəm" sözündən fərqli olaraq, "matəmkədə" daha çox özünə qapanma, daxili bir çöküntü və uzun müddət davam edən bir psixo-emosional tənəzzülü ifadə edir. Belə ki, "matəm" daha çox bir hadisə ilə bağlı qısamüddətli bir kədər hissi olaraq qəbul edilsə də, "matəmkədə" daha davamlı və dərin bir mənfi duyğu vəziyyətinə işarə edir.
Misallar vasitəsilə izah etsək, "matəm saxladı" deyəndə bir insanın yaxını vəfat etdiyinə görə yas tutduğunu bildiririk. Ancaq "matəmkədə" sözü ilə ifadə olunan vəziyyət daha kompleksdir. Məsələn, "Matəmkədə eylədi məqamın" ifadəsi insanın uzun müddət davam edən, dərin bir üzüntü içində olduğunu, həyatının əsas məqamlarını bu mənfi duyğu altında keçirdiyini göstərir. "Matəmdə keçirdi sübhü şamın" misalında isə, bu kədərin insanın bütün gününü, həyatının gedişatını əhatə etdiyini görürük. Gündüz və gecə demeden, dəvamlı olaraq bu ağır vəziyyətin təsiri altındadır.
Beləliklə, "matəmkədə" sözü yalnız bir söz deyil, ədəbiyyatımızda dərin psixoloji təsvirlər yaratmaq üçün istifadə edilən, zəngin məna yükü daşıyan bir ifadədir. O, sözün sadə mənasından kənara çıxaraq, insanın daxili aləminin çətin və mürəkkəb bir vəziyyətini bədii və təsirli şəkildə ifadə etməyə imkan verir.