Matəməngiz: (sifət) [ər. matəm və fars. …əngiz] Klassik ədəbiyyatda işlənən bu söz, matəmi, yəni kədəri, hüznü, acını xatırladan, bu hissləri doğuran, onları əks etdirən mənasını verir. Sözün kökünə nəzər salsaq, "matəm" kədər, yas, ağı deməkdir, "-əngiz" isə "doğuran", "yaradan", "səbəb olan" kimi mənalar daşıyır. Beləliklə, matəməngiz sözü əslində "kədər doğuran", "hüzn yaradan", "acı xatırladan" kimi təfsir edilə bilər.
Misal olaraq verilən "Gecənin üç payı keçmiş, mumlar, çıraqlar sönmüş, təbiəti matəməngiz bir mənzərə..." cümləsində gecənin səssizliyi, işıqların olmaması, vaxtın gec olması kimi amillər birlikdə kədərli, melankolik, ruh düşkünlüyü yaradan bir atmosfer yaradır və bu atmosfer "matəməngiz" sifəti ilə ifadə olunur. Yəni təbiətin vəziyyəti, səssizliyi, qaranlığı kədər və hüzn hisslərini xatırladır.
Matəməngiz sözü, sadəcə olaraq qaranlıq və səssiz bir atmosferi deyil, daha çox bu atmosferin insanın ruh halına təsirini, onun içində doğurduğu kədər və hüznu ifadə edir. Bu baxımdan, sözün ifadə gücü olduqca yüksəkdir və ədəbi əsərlərdə duyğu və əhval-ruhiyyəni daha canlı şəkildə təsvir etmək üçün istifadə olunur. Müasir Azərbaycan dilində az işlənsə də, klassik ədəbiyyatımızda matəməngiz sözü özünün zəngin ifadə qabiliyyəti ilə seçilir.