Mat-məbhut sözü Azərbaycan dilində zərf kimi işlənir və dərin bir heyrət, təəccüb və ya şok halını ifadə edir. Sadəcə "təəccüblü" olmaqdan daha güclü bir duyğunu əks etdirir; burada söhbət həqiqətən də insanı sarsıdan, fikrini qarışdıran, sözsüzcə təsir edən bir hadisənin təsiri altında qalmaqdan gedir. Kimsə mat-məbhut qalırsa, demək olar ki, baş verənlərin şokundan özünü itirərək donub qalır, dərk etmək üçün bir anlığa düşüncəsizləşir.
Mat-məbhutluq, sadəcə gözlənilməz bir şeylə qarşılaşmaqdan daha çox, həmin hadisənin insanda yaratdığı dərin təsir, dərk etmə çətinliyi, hətta bir növ səssizliyə və donuqluğa səbəb olan heyranlıq və ya şok halını ifadə edir. Bu vəziyyət həm müsbət, həm də mənfi bir hadisə ilə qarşılaşdıqda yaşana bilər. Məsələn, gözəl bir mənzərə qarşısında mat-məbhut qalmaq, və ya bir faciə xəbəri eşidib mat-məbhut olmaq.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "mat" sözü "heyrətə gəlmək, donmaq" mənasını verir, "məbhut" isə "heyran olmuş, təəccüblənmiş" mənasına malikdir. Bu iki söz birləşərək həmin duyğunun intensivliyini daha da gücləndirir və təsvirini daha da dolğunlaşdırır. "Mat-məbhut durmaq" ifadəsi bu vəziyyətin ən dəqiq təsviridir - insan sanki donub, hərəkətsiz qalmış, baş verənləri dərk etməyə çalışır.
Ədəbiyyatda və gündəlik danışıqda tez-tez istifadə olunan "mat-məbhut" sözü, həm də yazarlara qəhrəmanlarının duyğu və düşüncələrini təsvir etmək üçün güclü bir vasitə təqdim edir. Çünki bu söz, sadəcə bir sözlə çox şey deməyə imkan verir və oxucuya dərin bir təəssürat buraxır.