Manufaktura [lat.] Tarixən iri maşın sənayesindən əvvəl mövcud olmuş, kapitalist istehsal formasının xüsusi bir mərhələsidir. Sənayedə maşınların geniş tətbiqindən əvvəlki dövrü əhatə edən manufaktura, əmək bölgüsü prinsipinin inkişaf etmiş forması olaraq sənətkarlıq emalatxanalarının daha böyük, mütəşəkkil və kapitalist məntiqə əsaslanan strukturlara çevrilməsi ilə səciyyələnir.
Manufakturaların əsas xüsusiyyəti, bir çox sənətkarın eyni binada, eyni prosesin müxtəlif mərhələlərində işləməsidir. Bu, əmək məhsuldarlığının artmasına və istehsalın miqyasının genişlənməsinə gətirib çıxarırdı. Sənətkarlar, öz fərdi emalatxanalarında çalışdıqları haldan fərqli olaraq, manufakturada kapitalistin nəzarəti altında işləyir, ona məhsullarını təhvil verir və əməkhaqqı alırdılar. Beləliklə, əmək prosesi kollektivləşir, əmək bölgüsü daha mürəkkəbləşir və mütəxəssislik yüksəlirdi.
Manufaktura, feodalizm dövrünün sonu və kapitalizmin yüksəlişinin başlanğıc mərhələsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Kiçik emalatxanaların manufakturaya çevrilməsi, bazar tələbatının artması ilə yanaşı, yeni texnologiyaların və əmək vasitələrinin tətbiqi ilə də sıx bağlı idi. Lakin manufaktura, daha sonra maşın istehsalının inkişafı ilə yerini fabrik istehsalına buraxmışdır.
Maraqlı bir məqam odur ki, manufaktura yalnız sənaye sahələrində deyil, həm də kənd təsərrüfatında da özünü göstərirdi. Məsələn, iri torpaq sahiblərinin əkinçilik fəaliyyətlərində əmək bölgüsünün tətbiqi və çoxlu sayda kəndlinin bir mərkəzdə toplanaraq işləməsi də manufaktura prinsiplərinə əsaslanırdı. Bu, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artmasına və bazar iqtisadiyyatının inkişafına təsir göstərmişdir.
Qısaca desək, manufaktura, kapitalist istehsalının ilkin, lakin mühüm bir forması olaraq, sənaye inqilabına keçid dövründə əsas rol oynamış və müasir iqtisadiyyatın inkişafına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Onun tədqiqi, kapitalizmin tarixi və iqtisadiyyatının başa düşülməsi üçün vacibdir.