Mafiya (ital. mafia) – öz məqsədlərinə çatmaq üçün terror, zorakılıq, qorxu və təhdidlərdən istifadə edən, gizli fəaliyyət göstərən, hiyerarşik quruluşa malik cinayətkar təşkilat və ya cəmiyyətdir. "Mafiya" termini, əslində, Siciliyadan çıxsa da, indi dünya miqyasında geniş yayılmış müxtəlif cinayətkar qruplaşmaları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bu təşkilatlar, adətən, qanunsuz fəaliyyətlər - narkotik ticarəti, silah qaçaqmalçılığı, qətl, soyğunçuluq, pul yuma və s. - ilə məşğul olur və güclü siyasi və iqtisadi əlaqələrə sahib ola bilirlər.
Mafiyanın fəaliyyət üsulları gizlilik, qorxu yaratma, intiqam və sədaqət konsepsiyalarına əsaslanır. Üzvər arasında möhkəm iyerarxiya mövcuddur, yuxarı səviyyəli rəhbərlər isə çox vaxt kölgədə qalır. Mafiya qurbanlarına qarşı fiziki zorakılıqdan əlavə, psixoloji təzyiq və şantajdan da geniş istifadə edir. Bu qruplaşmaların mövcudluğu həm də hüquq-mühafizə orqanlarının qüsurlu fəaliyyəti, korrupsiya və cəzasızlıqla bağlıdır.
Sözün etimologiyası mübahisəli olsa da, "mafiya" sözünün mənşəyi haqqında bir neçə fərziyyə mövcuddur. Bəzi tədqiqatçılar onu ərəb dilindən götürdüyünü, bəziləri isə Siciliya dialektindən gəldiyini iddia edir. Hansı mənşəyə sahib olmasından asılı olmayaraq, "mafiya" sözü güclü, qorxulu və qanunsuzluqla bağlı assosiasiyaları özündə ehtiva edir.
Ədəbi nümunədəki misal ("Mağaraya təpilmiş neçin o qart canavar; …Mafiyası üstündə əsim-əsi") mafiyanın gizli, təhlükəli və qorxulu təbiətini vurğulayır. Qaranlıq mağaranın obrazı mafiyanın gizli fəaliyyətini, qart canavar isə təhlükəli və amansız təbiətini simvolizə edir. "Əsim-əsi" ifadəsi isə mafiyanın nəzarət etdiyi ərazini və ya insanları göstərir.