izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Maəda (ər.) köhnəlmiş bir sözdür və "başqa", "əlavə", "xaric", "istisna olmaqla" mənalarını ifadə edir. Bu söz, əsasən yazılı dilin qədim nümunələrində və klassik ədəbiyyatda rast gəlinir. Müasir Azərbaycan dilində istifadəsi azalmış, demək olar ki, köhnəlmiş sayılır.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, ərəb mənşəli olduğunu görərik. "Ma'ada" (مَعَادَ) felinin məsdər forması olub, "qayıdış", "dönüş" kimi mənalar daşıyır. Lakin, Azərbaycan dilindəki istifadəsi, bu əsas mənadan fərqli olaraq, "başqa", "əlavə" kimi əlavə mənaları əhatə edir. Bu, dilin təkamülü zamanı sözün məna inkişafının bariz nümunəsidir. Sözün "xaric" və ya "istisna olmaqla" mənalarında istifadəsi də, əslində "qayıdış" mənasına istinad edərək, əsas mövzudan fərqli bir şeyə yönəlmə kimi izah edilə bilər.

Misal olaraq verilən "Bunlardan maəda, Vaqifin … yazdığı müxəmməsin məali-pürməzmunu həmişə doğruluq üzrə qalıb…" cümləsində "maəda" sözü, sadalanan şeylərdən başqa, Vaqifin müxəmməsinin mənalarının həmişə doğruluğa əməl etdiyini bildirir. Yəni, digər şeylərdən fərqli olaraq, Vaqifin əsərinin doğruluq prinsipinə sadiq qaldığı vurğulanır.

Beləliklə, "maəda" sözünün müasir Azərbaycan dilində nadir hallarda istifadə olunmasına baxmayaraq, tarixi və ədəbi əhəmiyyəti böyükdür. Əsərlərdə bu sözə rast gəldikdə, onun mənasını dəqiq başa düşmək üçün kontekstdən istifadə etmək lazımdır. Bu, dilin zənginliyini və təkamülünü anlamaq üçün vacibdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz