Ləkə sözü, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında, səthdə qalan istənilən növ iz üçün istifadə olunan geniş mənalı bir termindir. Sadəcə kirli bir iz deyil, həm də müxtəlif maddələrin, mayelərin və ya cisimlərin təmas nəticəsində yaranan, rəng, toxuma və ya digər xüsusiyyətləri dəyişdirən izlərə aid edilir.
Ləkənin əmələ gəlmə səbəbi çox müxtəlif ola bilər: mayenin tökülməsi (məsələn, qan ləkəsi, çay ləkəsi, şirə ləkəsi), tozun, palçığın və ya digər hissəciklərin yapışması, kimyəvi reaksiyalar, yanma və ya digər fiziki təsirlər. Beləliklə, ləkə sadəcə bir estetik problem deyil, həm də əşyanın materialı və ya səthinin kimyəvi tərkibinin dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Ləkələrin təmizlənməsi, onların təbiətindən və səthin növündən asılı olaraq, müxtəlif üsullar tələb edə bilər. Bəzi ləkələr asanlıqla silinərkən, bəziləri isə xüsusi təmizləyici vasitələr və ya peşəkar təmizləmə üsullarının tətbiqini tələb edir. Məsələn, qan ləkəsini soyuq su ilə təmizləmək daha effektivdir, halbuki yağ ləkəsini sabunlu su ilə təmizləmək daha yaxşı nəticə verir. Hətta bəzi hallarda ləkələrin tamamilə çıxarılması mümkün olmaya bilər.
Ləkənin mənası, bədii ədəbiyyatda da simvolik məna daşıya bilər. Mürəkkəb ləkəsi, yazı və ədəbiyyatla bağlı bir simvol ola bildiyi halda, qan ləkəsi, şiddət və ya faciə ilə əlaqələndirilə bilər. Beləliklə, ləkə, sadə bir izdən daha çox, kontekstə bağlı olaraq müxtəlif mənalar kəsb edə bilər.