izahlı lüğət 1 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Ləfz (ər. لفظ - lafz) sözü Azərbaycan dilində bir neçə mənada işlədilir. Əsasən, ağızdan çıxan səslərin mənalı və ya mənasız birləşməsini, yəni dilin ən kiçik səs vahidini ifadə edir. Bu mənada ləfz, sadəcə, səslərin ardıcıllığı olub, həm sözü, həm də kəlməni əhatə edə bilər. Məsələn, "masa", "ev", "gedir" kimi konkret mənaları olan sözlər də, "hmmm", "aha" kimi mənası qeyri-müəyyən, ya da ümumiyyətlə mənasız səs birləşmələri də ləfz hesab oluna bilər. Ləfzin mahiyyətini anlamaq üçün dilçilikdə fonologiya və morfologiya kimi sahələrə müraciət etmək lazımdır.

Ləfzin bir başqa, daha incə mənası da var. Bu mənada ləfz, sözün yazılı və ya şifahi ifadəsindən asılı olmayaraq, onun konkret mənasından, əslindən fərqləndirilir. Yəni, ləfz, sözün səs formasını, quruluşunu, yazılışını bildirir. Məna isə, sözün ifadə etdiyi düşüncə və ya anlayışı təmsil edir. Məsələn, "gül" sözünün ləfzi, səslərin ardıcıllığıdır ("gül"), mənası isə bitki növüdür. Bu fərqləndirmə, xüsusilə poeziya və dil elmləri sahəsində olduqca vacibdir, çünki burada sözlərin səs ahəngi, ritmi və ifadə qüvvəsi, onların mənasından daha önəmli rol oynaya bilər.

Mətninizdə verilən "ayama ləfzini dilimizə gətirməyək" misalında ləfz, sözün özünü, onun səs formasını və yazılışını ifadə edir. Bu mənada "ayama" sözünün istifadəsinin qadağan olunması, onun səs birləşməsinin, deyiminin istənilməməsini bildirir. Burada mənanın özü deyil, konkret sözün (ləfzin) istifadəsi məhdudlaşdırılır.

Beləliklə, ləfz anlayışı dilçiliyin çoxşaxəli və maraqlı bir mövzusudur, həm sadə səs birləşmələrini, həm də sözlərin yazılış və tələffüz formalarını, hətta onların mənalardan müstəqil şəkildə istifadəsini əhatə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz