Qızılbaş termini, tarixi mənbələrdə, əsasən Səfəvi dövlətinin yaranması və möhkəmlənməsi ilə sıx bağlı olaraq istifadə olunur. Sadəcə "başında qırmızı bağ olanlar" kimi təsvir edilməsinin arxasında daha mürəkkəb bir sosial-siyasi reallıq gizlənir.
Şah İsmayıl Səfəvinin hakimiyyəti dövründə (1501-1524) qızılbaşlar, onun əsas hərbi qüvvəsini təşkil edirdilər. Lakin "qızılbaş" adı yalnız hərbi birliyə aid deyildi. Onlar, eyni zamanda, Səfəvi ideologiyasının, şiəlik məzhəbinin və Şah İsmayılın şəxsiyyətinin ətrafında birləşmiş, etnik və dini mənsubiyyətləri müxtəlif olan geniş bir sosial təbəqəni təmsil edirdilər. Qızılbaş ordusu türkmən tayfalarının, eləcə də digər etnik qrupların nümayəndələrindən ibarət idi.
Başlarına bağladıqları qırmızı baş geyimləri (təxminən 12 boyda olmaqla) sadəcə bir hərbi nişan deyildi. Bu, onların Səfəvi ideologiyasına və Şah İsmayıla olan sədaqətlərinin simvolu idi. Qırmızı rəng, şiəlikdə müqəddəs sayılan əhli-beytə olan bağlılığın, qan və şəhadətin rəmzi kimi qəbul edilirdi. Beləliklə, qızılbaşlar yalnız bir ordu deyil, həm də Səfəvi imperiyasının əsasını təşkil edən dini-siyasi hərəkatın əsas sütunlarından biri idi.
Qızılbaşların Səfəvi dövlətinin qurulmasında və inkişafında oynadıqları rol olduqca əhəmiyyətlidir. Onların hərbi bacarığı və Şah İsmayıla olan sədaqəti, Səfəvilərə qısa müddət ərzində geniş əraziləri fəth etməyə və güclü bir imperiya yaratmağa imkan verdi. Lakin, zaman keçdikcə qızılbaşlar arasında daxili çəkişmələr artdı və bu da Səfəvi imperiyasının zəifləməsinə səbəb oldu. Qızılbaş anlayışı tarix boyu öz mənasını dəyişdirməklə yanaşı, dərin sosial-siyasi və dini əhəmiyyət daşıyan mürəkkəb bir tarixi hadisəni əks etdirir.