Qıy (qıyma, qıydır): Azərbaycan dilindəki bu söz, əsasən, yundan, ipdən və ya iplikdən toxunmuş, yumru və ya yastı formada olan qaytanı ifadə edir. Sadəcə bir "toxunma" məhsulu deyil, toxunma texnikası ilə hazırlanmış, xüsusi bir formaya malik iplik məmulatıdır. Qıydın toxuması, istifadə olunan materialın növü və qalınlığına görə müxtəlif ola bilər; bəzən sıx, bəzən isə daha boş toxunmuş ola bilər.
Qıydı əsasən bəzək və ya funksional məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur. Misal üçün, geyimlərin bəzədilməsində, əl işlərində (məsələn, xalçaçılıqda) və ya bağlama vasitəsi kimi tətbiq oluna bilər. Forma və ölçüləri çox müxtəlif ola bilər; incə, nazik qıydıdan tutmuş, qalın və möhkəm qıydıya qədər. Rəngarəngliyi də olduqca genişdir və istənilən rəngdə toxunub hazırlana bilər.
Sözün ədəbiyyatda istifadəsi də diqqətəlayiqdir. Verdiyiniz misal nümunəsində olduğu kimi ("Güləbətin qıydır, yoxsa yengi ay; Öpər, qucar gül yanağın üstündən"), qıy simvolik məna da daşıya bilər. Bu misalda, incə və yumşaq qıy, gəncin nazik və yumşaq yanağını təsvir etmək üçün metafora kimi istifadə olunmuşdur. Beləliklə, qıydı təkcə bir əşya olaraq deyil, həm də şeir və ədəbiyyatda poetik təsvirlərdə vurğu və əhval-ruhiyyə yaratmaq üçün istifadə oluna bilər.
Qısaca, "qıy" sözü sadə bir toxunma məhsulundan daha çoxdur; o, özündə həm funksional, həm də estetik keyfiyyətləri, həm də simvolik mənaları birləşdirən zəngin bir məna daşıyır.