Qır (qırmaq feli ilə əlaqədar) – dayaz quyulardan su çəkmək üçün istifadə olunan sadə bir vasitədir. Bu vasitə adətən qarmaq şəklində yonulmuş bir ağac parçasından, bəzən də metal və ya digər möhkəm materiallardan hazırlanır. Qırın bir ucu qarmaq şəklində olub, quyunun dibindəki torpağı və ya çınqılı tutmaq, digər ucu isə ələ alınaraq suyu çəkmək üçün istifadə olunur.
Qırın hazırlanma üsulu və forması bölgədən bölgəyə dəyişə bilsə də, əsas prinsip eyni qalır: dayaz, əl ilə qazılmış quyulardan suyu nisbətən asanlıqla çıxarmaq. Qırın istifadəsi daha çox suyun bol olmadığı, texnoloji avadanlıqların əlçatan olmadığı kənd və ya kənd təsərrüfatı mühitlərinə aiddir. Bu baxımdan, qır sadəliyi və praktikliyi ilə seçilən, əsrlər boyu insanların su ehtiyacını ödəməsində köməkçi olmuş ənənəvi bir vasitədir.
Qır yalnız su çəkmək üçün deyil, həm də dayaz quyulardan kiçik əşyalar çıxarmaq kimi digər məqsədlər üçün də istifadə oluna bilər. Məsələn, quyuya düşmüş bir alət və ya əşyanı qır vasitəsi ilə çıxarmaq mümkündür. Beləliklə, qır sadəcə bir su çəkmə aləti deyil, həm də kiçik miqyaslı qazıntılar üçün yararlı, əl altında olan bir vasitədir. Onun istifadəsi, əmək alətlərinin məhdud olduğu dövrlərdə insanların ixtiraçılığını və təbiət qarşısında çevikliyini nümayiş etdirir.
Qırın istifadəsi haqqında məlumatlar folklor əsərlərində, xalq nağıllarında və yaşlı nəslin xatirələrində əksini tapmışdır. Bu vasitənin sadəliyi və praktiki olması onu illər boyu həyatda saxlamış, həm də Azərbaycanın maddi mədəniyyətinin bir parçası kimi öz mövqeyini qoruyub saxlamışdır.